Το βλέμμα του Οδυσσέα

 

Μία από τις πιο ξεχωριστές στιγμές του φετινού πολιτιστικού καλοκαιριού έζησε η Αθήνα το βράδυ της Πέμπτης, καθώς ο Χάρβεϊ Καϊτέλ βρέθηκε στο Θέατρο Κολωνού για την επίσημη έναρξη του 16ου Athens Open Air Film Festival, παρουσιάζοντας το εμβληματικό «Το Βλέμμα του Οδυσσέα» του Θόδωρου Αγγελόπουλου, τριάντα χρόνια μετά την πρώτη προβολή της ταινίας που σημάδεψε τον σύγχρονο ευρωπαϊκό κινηματογράφο.
Μια ταινία-σταθμός του ευρωπαϊκού κινηματογράφου
Το «Βλέμμα του Οδυσσέα», που προβλήθηκε για πρώτη φορά το 1995, θεωρείται ένα από τα κορυφαία έργα του Θόδωρου Αγγελόπουλου και μία από τις σημαντικότερες ευρωπαϊκές παραγωγές της δεκαετίας του 1990.
Στην ταινία, ο Χάρβεϊ Καϊτέλ ενσαρκώνει έναν σκηνοθέτη που ταξιδεύει στα Βαλκάνια αναζητώντας τρεις χαμένες μπομπίνες φιλμ, σε ένα οδοιπορικό μνήμης, ιστορίας και προσωπικής αναζήτησης. Το έργο απέσπασε διεθνή αναγνώριση και βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ Καννών, αποτελώντας μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της φιλμογραφίας του Έλληνα δημιουργού.
Με την καταπληκτικη μουσική της Ελένης Καραίνδρου
Η υπέροχη ερμηνεία του Θανάση Βέγγου  στην ταινία τ «ΤΟ ΒΛΕΜΜΑ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ»:
"Η Ελλάδα πεθαίνει.
Πεθαίνουμε σα λαός.
Κάναμε τον κύκλο μας, δεν ξέρω πόσες χιλιάδες χρόνια, ανάμεσα σε σπασμένες πέτρες και αγάλματα.
Και πεθαίνουμε....
Αλλά αν είναι να πεθάνει η Ελλάδα, να πεθάνει γρήγορα.
Γιατί η αγωνία κρατάει πολύ και κάνει πολύ θόρυβο."

Οι πιο χαρακτηριστικές και εμβληματικές σκηνές της ταινίας περιλαμβάνουν:

1. Ο χορός των ηλικιωμένων στην Κορυτσά (Αλβανία)Η σκηνή: Μέσα σε μια παγωμένη, χιονισμένη πλατεία, εκατοντάδες ηλικιωμένοι άνθρωποι με σκούρα ρούχα στέκονται ακίνητοι σαν αγάλματα μέσα στο κρύο, περιμένοντας τη σειρά τους για να πάρουν μια βίζα.
Ο συμβολισμός: Η απόλυτη οπτικοποίηση της ανθρώπινης εξαθλίωσης, της προσφυγιάς και της απομόνωσης των ανθρώπων μετά την κατάρρευση των καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης.

2. Το ταξίδι με το τρένο και η μάνα της ΚορυτσάςΗ σκηνή: Μια ηλικιωμένη γυναίκα (την οποία υποδύεται η Θάλεια Αργυρίου) ανεβαίνει στο τρένο όπου βρίσκεται ο πρωταγωνιστής. Κοιτάζει έξω από το παράθυρο το άγριο, χειμωνιάτικο τοπίο και αρχίζει να μονολογεί.
Ο συμβολισμός: Ο μονόλογός της («Η Ελλάδα πεθαίνει. Πεθαίνουμε σαν λαός...») αποτελεί έναν από τους πιο σπαρακτικούς και διάσημους μονολόγους του ελληνικού κινηματογράφου για την απώλεια της ταυτότητας και την ερήμωση της επαρχίας.

3. Η Πρωτοχρονιά του 1945 (Η αναδρομή στο παρελθόν)Η σκηνή: Σε ένα μονοπλάνο διάρκειας πολλών λεπτών, ο χρόνος «σπάει». Ο πρωταγωνιστής μπαίνει σε ένα αστικό σπίτι στο Βουκουρέστι και ξαφνικά μεταφέρεται στο 1945. Παρακολουθούμε την οικογένειά του να γιορτάζει την Πρωτοχρονιά, ενώ οι πολιτικές αλλαγές (η έλευση του κομμουνισμού, οι συλλήψεις) συμβαίνουν καθώς οι χαρακτήρες αλλάζουν χρονιές χορεύοντας.
Ο συμβολισμός: Η μοναδική ικανότητα του Αγγελόπουλου να καταργεί τα σύνορα του χρόνου μέσα στο ίδιο πλάνο, δείχνοντας πώς η Ιστορία εισβάλλει βίαια στην ιδιωτική ζωή των ανθρώπων.

4. Η ομίχλη και το φινάλε στο ΣεράγεβοΗ σκηνή: Η πόλη του Σεράγεβο βρίσκεται υπό πολιορκία και βομβαρδίζεται. Όταν όμως πέφτει πυκνή ομίχλη, τα όπλα σιωπούν γιατί οι ελεύθεροι σκοπευτές δεν βλέπουν. Τότε, οι κάτοικοι βγαίνουν στους δρόμους, μια ερασιτεχνική ορχήστρα παίζει μουσική και οι άνθρωποι αγκαλιάζονται και ερωτεύονται. Το πλάνο τελειώνει με την τραγική εκτέλεση της οικογένειας του συντηρητή των φιλμ (Θανάσης Βέγγος) μέσα στην ομίχλη.
Ο συμβολισμός: Η ομίχλη λειτουργεί ως «κουρτίνα προστασίας» αλλά και ως παγίδα θανάτου. Δείχνει την ανάγκη του ανθρώπου για ζωή και τέχνη ακόμη και μέσα στα ερείπια του πολέμου.


 Ο Θανάσης Βέγγος ως συντηρητής των φιλμΗ σκηνή: Ο σπουδαίος Θανάσης Βέγγος, σε έναν σπάνιο δραματικό ρόλο, υποδύεται τον φύλακα της κινηματογραφικής μνήμης στο Σεράγεβο. Κοιτάζοντας έξω από το παράθυρο, λέει στον Χάρβεϊ Καϊτέλ τη συγκλονιστική ατάκα: «Ξέρεις κάτι; Η πρώτη μου δουλειά σαν άνθρωπος του σινεμά ήταν να προβάλλω μια ταινία. Μετά από τόσα χρόνια, αυτή είναι η τελευταία... Ξέρεις τι είναι να ψάχνεις για φως μέσα στο σκοτάδι;»
Ο συμβολισμός του χαρακτήρα: Ο Βέγγος δεν υποδύεται απλώς έναν υπάλληλο. Συμβολίζει τον τελευταίο ανθρωπιστή, τον θεματοφύλακα του πολιτισμού και της κοινής βαλκανικής μνήμης, που προσπαθεί να κρατήσει την τέχνη ζωντανή μέσα στη φρίκη του πολέμου της Βοσνίας.
Η τραγική κορύφωση: Η μοίρα του χαρακτήρα του (και της οικογένειάς του) στο φινάλε της ταινίας, μέσα στην πυκνή ομίχλη του Σεράγεβο, αποτελεί το πιο σκληρό σχόλιο του Αγγελόπουλου για το πώς ο πόλεμος καταστρέφει τυφλά τους πιο αθώους και ευγενείς ανθρώπους

Η σκηνή με το άγαλμα του Λένιν στην ταινία «Το βλέμμα του Οδυσσέα» (1995) του Θόδωρου Αγγελόπουλου αποτελεί μια από τις πιο εμβληματικές, λυρικές και αναγνωρίσιμες εικόνες του παγκόσμιου κινηματογράφου.Το Πλαίσιο της Σκηνής
Η πλοκή: Ο πρωταγωνιστής «Α» (τον οποίο υποδύεται ο Χάρβεϊ Καϊτέλ), στην προσπάθειά του να μετακινηθεί προς το Βελιγράδι, επιβιβάζεται παράνομα σε μια φορτηγίδα (ποταμόπλοιο).Το φορτίο: Το πλοίο μεταφέρει ένα κομματιασμένο, κολοσσιαίο άγαλμα του Λένιν.
Το άγαλμα έχει αποκαθηλωθεί μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης και ταξιδεύει μέσω του Δούναβη με προορισμό τη Γερμανία, για να πουληθεί σε συλλέκτες.
Το τέλος μιας εποχής: Η αποκαθήλωση και η βεβήλωση του αγάλματος συμβολίζουν τον θάνατο των μεγάλων ιδεολογιών και το τέλος του 20ού αιώνα.
Η απώλεια προσανατολισμού: Το χέρι του Λένιν, που κάποτε έδειχνε το «φωτεινό μέλλον», τώρα δείχνει το απόλυτο τίποτα. Η Ιστορία έχει χάσει την πυξίδα της.
Η ειρωνεία του καπιταλισμού: Το σύμβολο του κομμουνισμού μετατρέπεται σε εμπόρευμα που ταξιδεύει στη Δύση για χάρη του κέρδους.
Καθώς η φορτηγίδα διασχίζει το ποτάμι, οι κάτοικοι των παραποτάμιων χωριών συγκεντρώνονται στις όχθες:Γονατίζουν και κάνουν τον σταυρό τους.
Παρακολουθούν σε απόλυτη σιωπή, σαν να παρίστανται σε μια ιδιότυπη, ιστορική κηδεία
Η μουσική: Η σκηνή επενδύεται μοναδικά με τη μελαγχολική, ελεγειακή μουσική της Ελένης Καραΐνδρου, εντείνοντας την αίσθηση του θρήνου