Η Δημοκρατία που χάσαμε και η Δημοκρατία που αξίζουμε

 

«Η Ελλάδα χρειάζεται περισσότερη δημοκρατία. Μια δημοκρατία με λιγότερα προνόμια, περισσότερη ισονομία, ουσιαστική λογοδοσία και εξουσία που υπηρετεί τον πολίτη αντί να αυτοπροστατεύεται.»

Να αποκαταστήσουμε το νόημα της δημοκρατίας, περιορίζοντας τις παθογένειες που επιτρέπουν την αναπαραγωγή μιας προνομιούχας πολιτικής τάξης.»

Δεν γράφω αυτές τις γραμμές επειδή έπαψα να πιστεύω στη δημοκρατία.
Γράφω επειδή εξακολουθώ να πιστεύω σε αυτήν.

Γράφω επειδή αρνούμαι να δεχθώ ότι η δημοκρατία εξαντλείται σε εκλογές κάθε τέσσερα χρόνια, σε πολιτικούς που μετατρέπουν τη δημόσια εξουσία σε επάγγελμα και σε πολίτες που καλούνται απλώς να επικυρώνουν αποφάσεις άλλων.

Γράφω επειδή η δημοκρατία δεν είναι μόνο διαδικασίες. Είναι ήθος. Είναι ευθύνη. Είναι συμμετοχή. Είναι λογοδοσία. Είναι ισότητα απέναντι στον νόμο.

Και όταν η εξουσία αρχίζει να αυτοπροστατεύεται περισσότερο από όσο προστατεύει τον πολίτη, όταν τα προνόμια γίνονται σημαντικότερα από την προσφορά, όταν η πολιτική μετατρέπεται σε μηχανισμό αναπαραγωγής της ίδιας της πολιτικής τάξης, τότε κάτι βαθύτερο αρχίζει να φθείρεται.

Όχι η λέξη «δημοκρατία».Αλλά η ψυχή της.

Δεν αναζητώ μια τέλεια κοινωνία, ισως να μην είναι και εφικτό. Αναζητώ μια δημοκρατία πιο δίκαιη, πιο ώριμη, πιο συμμετοχική και πιο απαιτητική απέναντι σε όσους ασκούν εξουσία.

Μια δημοκρατία όπου κανείς δεν θα βρίσκεται υπεράνω του νόμου.

Μια δημοκρατία όπου η ελευθερία θα συμβαδίζει με την ευθύνη και τα δικαιώματα με τις υποχρεώσεις.

Μια δημοκρατία που δεν θα φοβάται την αυτοκριτική, γιατί μόνο έτσι μπορεί να ανανεώνεται και να παραμένει ζωντανή και να διορθώνει τα λαθη της.

Γιατί η δημοκρατία δεν χάνεται μόνο όταν την καταλύουν οι εχθροί της.

Χάνεται και όταν οι πολίτες πάψουν να απαιτούν από αυτήν να γίνει αντάξια των αξιών της
«Η Δημοκρατία δεν είναι οι πολιτικοί»
Και όπως έλεγε ο Καστοριάδης, η δημοκρατία απαιτεί πάνω απ' όλα σκέψη.

Η Δημοκρατία δεν είναι οι πολιτικοί

Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη της εποχής μας είναι ότι ταυτίσαμε τη δημοκρατία με τους πολιτικούς και τα κόμματα.

Όταν οι πολιτικοί αποτυγχάνουν, πιστεύουμε ότι απέτυχε η δημοκρατία.

Όταν η διαφθορά, η αλαζονεία της εξουσίας, η αναξιοκρατία και τα προνόμια πληγώνουν το κοινό αίσθημα, πολλοί οδηγούνται στην απογοήτευση και, μαζί με τους φορείς της εξουσίας, απορρίπτουν και το ίδιο το πολίτευμα.

Αλλά η δημοκρατία είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο από εκείνους που την υπηρετούν — ή αποτυγχάνουν να την υπηρετήσουν.

Η δημοκρατία δεν είναι οι κυβερνήσεις.Δεν είναι τα κόμματα, ούτε τα πολλά κόμματα.Δεν είναι οι βουλευτές.Δεν είναι οι εκλογές κάθε τέσσερα χρόνια.

Η Δημοκρατία είναι η διαρκής δυνατότητα μιας κοινωνίας να ελέγχει την εξουσία, να διορθώνει τα λάθη της, να αυτοκριτικάρεται και να ανανεώνεται.

Ο Κορνήλιος Καστοριάδης θεωρούσε ότι η δημοκρατία είναι η αυτοθέσμιση της κοινωνίας. Είναι η στιγμή κατά την οποία οι πολίτες αναγνωρίζουν ότι οι ίδιοι είναι υπεύθυνοι για τους νόμους και τους θεσμούς τους και δεν αναθέτουν την ευθύνη της ελευθερίας τους σε άλλους.

Ο Αλέξις ντε Τοκβίλ είχε επισημάνει ότι η μεγαλύτερη απειλή για τη δημοκρατία δεν είναι πάντοτε η τυραννία, αλλά η παθητικότητα των πολιτών.

Η Χάνα Άρεντ πίστευε ότι η ελευθερία πραγματώνεται όταν οι άνθρωποι συμμετέχουν στα κοινά και αναλαμβάνουν την ευθύνη της δημόσιας ζωής.

Και ο Αριστοτέλης είχε διατυπώσει αιώνες πριν ότι ο άνθρωπος είναι «ζῷον πολιτικόν», όχι επειδή επιδιώκει την εξουσία, αλλά επειδή η ολοκλήρωσή του συνδέεται με τη συμμετοχή στην κοινότητα.

Ίσως, λοιπόν, η μεγάλη μας πλάνη να ήταν ότι αφήσαμε τη δημοκρατία στα χέρια των επαγγελματιών της πολιτικής και περιοριστήκαμε στον ρόλο του θεατή.

Συνηθίσαμε να θεωρούμε ότι η συμμετοχή μας εξαντλείται σε μία ψήφο κάθε λίγα χρόνια.

Συνηθίσαμε να αναθέτουμε σε άλλους, να παραπονιόμαστε, να αγανακτούμε.
Και σιγά-σιγά λησμονήσαμε ότι η Δημοκρατία δεν είναι ανάθεση.Είναι συμμετοχή.
Δεν είναι προνόμιο.Είναι ευθύνη.

Δεν είναι ένα δώρο που παραλάβαμε από τους προγόνους μας.Είναι ένα έργο που οφείλουμε να παραδώσουμε καλύτερο στους απογόνους μας.

Γιατί η δημοκρατία δεν πεθαίνει μόνο από τους εχθρούς της.Πεθαίνει και όταν οι πολίτες παύουν να αισθάνονται πολίτες.

«Η γέννηση μιας προνομιούχας πολιτικής τάξης»

Τα βουλευτικά προνόμια,την ασυλία,την κομματοκρατία,την οικογενειοκρατία,το πελατειακό κράτος,και πώς η εξουσία, όταν μένει ανεξέλεγκτη, τείνει να αυτοπροστατεύεται.

Γιατί οι παθογένειες επιβιώνουν περισσότερο από τους ανθρώπους.

Οι δημοκρατίες δεν καταρρέουν συνήθως απότομα.Δεν χάνονται μέσα σε μία νύχτα.
Δεν πεθαίνουν πάντα από πραξικοπήματα ή από εξωτερικούς εχθρούς.
Πολλές φορές φθείρονται αργά,σιωπηλά, σχεδόν ανεπαίσθητα.

Όχι όταν η εξουσία καταργεί τη δημοκρατία, αλλά όταν αρχίζει να απομακρύνεται από εκείνους στο όνομα των οποίων ασκείται.

Και ίσως η πιο επικίνδυνη στιγμή για μια δημοκρατία είναι όταν η εξουσία παύει να αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως υπηρέτη της κοινωνίας και αρχίζει να λειτουργεί ως ιδιαίτερη τάξη με δικά της συμφέροντα, δικούς της κανόνες και δικούς της μηχανισμούς αυτοπροστασίας.

Τότε η πολιτική, από λειτούργημα, κινδυνεύει να μετατραπεί σε επάγγελμα.

Και το επάγγελμα σε προνόμιο.Και το προνόμιο σε κληρονομικό δικαίωμα.
Και έρχεται η αργή αποξένωση απο την καθημερινή ζωή και τα προβλήματα της

Οι απολαβές των πολιτικών ο γρήγορος πλουτισμος τους, τα προνόμια τους 
και οι πολίτες αισθάνονται ότι υπάρχουν δύο κόσμοι:

Ο κόσμος των πολλών.Και ο κόσμος εκείνων που κυβερνούν.

Όταν ο νέος εκπαιδευτικός καλείται να ζήσει μακριά από το σπίτι του με μισθό που μετά βίας επαρκεί.Όταν ο γιατρός της περιφέρειας υπηρετεί κάτω από δύσκολες συνθήκες.

Όταν ο συνταξιούχος μετράει κάθε ευρώ.

Και απέναντί τους υπάρχει μια πολιτική τάξη που δείχνει να ζει σύμφωνα με διαφορετικούς κανόνες.

Εκεί δεν τραυματίζεται μόνο η οικονομική δικαιοσύνη.Τραυματίζεται η εμπιστοσύνη.
Και χωρίς εμπιστοσύνη, καμία δημοκρατία δεν μπορεί να μακροημερεύσει.
Η εξουσία που προστατεύει τον εαυτό της

Η ιστορία διδάσκει ότι κάθε εξουσία έχει μια φυσική τάση:

Να διατηρείται.Να επεκτείνεται.Να προστατεύει τον εαυτό της.

Αυτό δεν είναι ελληνικό φαινόμενο.Είναι ανθρώπινο φαινόμενο.

Γι' αυτό και οι δημοκρατίες δημιούργησαν θεσμούς, ελέγχους και αντίβαρα.

Γιατί οι ιδρυτές των ελεύθερων κοινωνιών δεν πίστευαν στην τελειότητα των ανθρώπων.

Πίστευαν στην ανάγκη περιορισμού της εξουσίας.

Και όμως, με τον χρόνο, ακόμη και οι δημοκρατίες κινδυνεύουν να δημιουργήσουν τις δικές τους αριστοκρατίες.

Αριστοκρατίες κομματικών μηχανισμών.Αριστοκρατίες οικογενειών.
Αριστοκρατίες προνομίων.Αριστοκρατίες επαγγελματιών της πολιτικής.
Η μεγάλη παρεξήγηση
Η κριτική στα προνόμια δεν είναι φθόνος.Δεν είναι λαϊκισμός.Δεν είναι επίθεση στη δημοκρατία.
Είναι απαίτηση ισονομίας. Είναι η ανάγκη να γνωρίζει ο πολίτης ότι εκείνος που νομοθετεί για όλους δεν ζει εκτός της πραγματικότητας των πολλών.
Γιατί η δημοκρατία ζητά πολίτες ίσους απέναντι στον νόμο.
Και ζητά από όσους ασκούν εξουσία να λογοδοτούν περισσότερο και όχι λιγότερο από τους υπόλοιπους.
Η ύβρις της εξουσίας

Οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν κάτι που συχνά λησμονούμε.

Ότι η μεγαλύτερη απειλή για κάθε άνθρωπο που αποκτά δύναμη είναι η ύβρις.

Η πεποίθηση ότι οι κανόνες ισχύουν για όλους τους άλλους, αλλά όχι για τον ίδιο.

Ότι η θέση του τού εξασφαλίζει μια διαφορετική μεταχείριση.

Ότι η εξουσία αποτελεί δικαίωμα και όχι προσωρινή εντολή.

Και όταν η ύβρις εγκαθίσταται στην πολιτική, η δημοκρατία αρχίζει να αδειάζει από το περιεχόμενό της.

Γιατί η δημοκρατία καταστρέφεται και όταν η εξουσία ξεχνά ότι πηγάζει από τον λαό και υπάρχει για να τον υπηρετεί.

**Η μεγαλύτερη απειλή για τη δημοκρατία δεν είναι η ύπαρξη της εξουσίας.
Είναι η μετατροπή της εξουσίας σε προνόμιο.**

Πολιτες δύο ταχυτήτων
Εκεί θα σταθούν απέναντι ο βουλευτής, ο δάσκαλος του νησιού, ο γιατρός της επαρχίας, ο νέος επιστήμονας, ο συνταξιούχος και ο εργαζόμενος.
Και εκεί θα αναρωτηθούμε:
Μπορεί να υπάρξει ζωντανή δημοκρατία όταν οι πολίτες παύουν να αισθάνονται ότι μοιράζονται την ίδια μοίρα;

Και αυτό, ίσως, είναι το πιο δύσκολο ερώτημα από όλα.

Ένα εύλογο ερώτημα είναι:Αν η Πολιτεία θεωρεί δίκαιο να καλύπτει τα έξοδα μετακίνησης ενός βουλευτή λόγω της αποστολής του, γιατί να μην προβλέπει αντίστοιχη μέριμνα για έναν εκπαιδευτικό ή έναν γιατρό που καλείται να υπηρετήσει σε ακριτική περιοχή;

Αυτό δεν οδηγεί αναγκαστικά στο συμπέρασμα ότι οι βουλευτές δεν πρέπει να αποζημιώνονται για υπηρεσιακές ανάγκες. Μπορεί όμως να οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η Πολιτεία θα έπρεπε να στηρίζει περισσότερο και άλλες κατηγορίες λειτουργών.

Οι παθογένειες του πολιτικού μας συστήματος
η δημιουργία μιας πολιτικής τάξης που, μέσα από προνόμια, πελατειακές σχέσεις και ανεπαρκή λογοδοσία, απομακρύνθηκε από τις συνθήκες ζωής και τις ανάγκες των πολιτών.»

Στην Ελλάδα έχουν συζητηθεί επί δεκαετίες φαινόμενα όπως:

πελατειακές σχέσεις,
κομματισμός,
οικογενειοκρατία,
αδιαφάνεια,
ευνοιοκρατία,
υπερβολική συγκέντρωση εξουσίας,
περιορισμένη λογοδοσία.

Η Δημοκρατία που αξίζουμε
Πώς προστατεύεται η Δημοκρατία στην πράξη;
1. ΙΣΟΝΟΜΙΑ
Ίδιος νόμος για όλους
Πρόταση
Κατάργηση κάθε ειδικής ποινικής μεταχείρισης υπουργών και βουλευτών για αδικήματα που δεν αφορούν την πολιτική τους έκφραση.
Περιορισμός της ασυλίας αποκλειστικά στις ψήφους και στις πολιτικές γνώμες.
Αρχή
Όποιος νομοθετεί για τους άλλους δεν μπορεί να βρίσκεται υπεράνω των νόμων.
2. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
Πρόταση
Μέγιστος αριθμός συνεχόμενων θητειών βουλευτών (π.χ. τρεις).
Ανώτατο όριο παραμονής σε υπουργικά αξιώματα.
Γιατί;
Η εξουσία τείνει να αυτοσυντηρείται.
Η περιοδική ανανέωση προστατεύει τη δημοκρατία από τη δημιουργία πολιτικής ολιγαρχίας.
3. ΠΛΗΡΗΣ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ
Πρόταση
Όλες οι δημόσιες δαπάνες να δημοσιεύονται ηλεκτρονικά:
έξοδα βουλευτών,
μετακινήσεις,
συμβάσεις,
κρατικές επιχορηγήσεις,
αμοιβές διοικήσεων οργανισμών.
Αρχή
Το δημόσιο χρήμα ανήκει στους πολίτες.
4. ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ
Πρόταση
Ενίσχυση της θεσμικής ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης.
Διαφανέστερες διαδικασίες επιλογής ανώτατων δικαστών.
Μηχανισμοί λογοδοσίας χωρίς πολιτικές παρεμβάσεις.
Αρχή
Χωρίς ανεξάρτητη Δικαιοσύνη δεν υπάρχει δημοκρατία.
5. ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΟΚΡΑΤΙΑΣ
Πρόταση
Ασυμβίβαστα για συγγενικά πρόσωπα σε ορισμένες θέσεις.
Απόλυτη διαφάνεια σε διορισμούς.
Αρχή
Η δημοκρατία δεν είναι κληρονομικό δικαίωμα.

6. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΠΟΘΕΝ ΕΣΧΕΣ
Πρόταση
Ανεξάρτητη αρχή ελέγχου.
Αυτοματοποιημένες διασταυρώσεις.
Βαρύτατες κυρώσεις για ψευδείς δηλώσεις.

7. ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑΤΑ ΜΕ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ

Μεγάλη προσοχή εδώ.
Όχι συνεχής δημοψηφισματική δημοκρατία.
Όταν συγκεντρώνεται μεγάλος αριθμός υπογραφών πολιτών, να μπορούν να τίθενται συγκεκριμένα ζητήματα σε δημοψήφισμα.Στα πρότυπα της Ελβετίας.

8. ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗ

Η υπερσυγκέντρωση εξουσίας στην Αθήνα παράγει πελατειακό κράτος.
Πρόταση
Μεγαλύτερες αρμοδιότητες:στους δήμους,στις περιφέρειες,στις τοπικές κοινωνίες.
Αυτό βεβαια εχει γινει με τα ιδια θλιβερα αποτελέσματα

9. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ

Ίσως ο σημαντικότερος θεσμός.
Ο Καστοριάδης θα τον έβαζε πρώτο.
Πρόταση
Υποχρεωτική εκπαίδευση:
στο Σύνταγμα,
στα ανθρώπινα δικαιώματα,
στη λειτουργία των θεσμών,
στην κριτική σκέψη.
Γιατί   η δημοκρατία απαιτεί πολίτες.

Όχι υπηκόους.

10. ΑΞΙΟΚΡΑΤΙΑ

Η μεγαλύτερη πληγή της Ελλάδας επί δεκαετίες.
Πρόταση
Ψηφιοποίηση διαδικασιών.
Αντικειμενικά κριτήρια.
Ελαχιστοποίηση πολιτικών παρεμβάσεων.
Και τώρα έρχεται η πιο ριζοσπαστική πρόταση.
Η ΕΞΟΥΣΙΑ ΝΑ ΛΟΓΟΔΟΤΕΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΗ

Όχι το αντίθετο.

Διότι όσο μεγαλύτερη εξουσία έχει κάποιος, τόσο μεγαλύτερος πρέπει να είναι ο έλεγχος που υφίσταται.
Και εδώ θα συναντήσουμε ξανά τον Καστοριάδη.

«Οι θεσμοί δεν αρκούν. Αν οι πολίτες παραμένουν αδιάφοροι, κανένα Σύνταγμα και καμία μεταρρύθμιση δεν μπορούν να σώσουν τη δημοκρατία.»


Η ευθύνη δεν ανήκει μόνο στους πολιτικούς.
Ανήκει και σε εμάς.

 Γιατί η αναγέννηση της δημοκρατίας δεν είναι μόνο ζήτημα θεσμών.

Είναι και ζήτημα πολιτών. Και εκεί αρχίζουν οι πραγματικά μεγάλες απαιτήσεις.

Ο Καστοριάδης υπήρξε αμείλικτος σε αυτό το σημείο.

Δεν πίστευε ότι η δημοκρατία θα σωθεί από φωτισμένους ηγέτες.

Πίστευε ότι θα σωθεί μόνο από συνειδητούς πολίτες.

Γιατί η δημοκρατία δεν είναι το καθεστώς των τέλειων ανθρώπων.

Είναι το καθεστώς των υπεύθυνων ανθρώπων.

Και ίσως εδώ βρίσκεται η πιο δύσκολη αλήθεια.

Η δημοκρατία απαιτεί κάτι που κανένα άλλο πολίτευμα δεν απαιτεί σε τόσο μεγάλο βαθμό:

Απαιτεί ώριμους πολίτες.
Απαιτεί ανθρώπους που να μην αναζητούν σωτήρες.

Που να μην εκχωρούν την ελευθερία τους.

Που να μην θεωρούν την πολιτική βρόμικη υπόθεση των άλλων.

Που να κατανοούν ότι η αδιαφορία είναι και αυτή μια πολιτική πράξη.

Γιατί οι τύραννοι γεννιούνται όταν οι πολίτες κουράζονται.

Η διαφθορά ριζώνει όταν οι πολίτες συμβιβάζονται.

Τα προνόμια γίνονται καθεστώς όταν οι πολίτες τα θεωρούν αναπόφευκτα.

Και η δημοκρατία αδειάζει από το περιεχόμενό της όταν οι πολίτες παύουν να πιστεύουν ότι μπορούν να την αλλάξουν.

Ίσως, λοιπόν, η μεγαλύτερη παρεξήγηση να είναι ότι περιμένουμε από τη δημοκρατία να μας προσφέρει όσα εμείς δεν είμαστε διατεθειμένοι να απαιτήσουμε από τον εαυτό μας.

Γιατί η δημοκρατία δεν είναι ένα μηχάνημα που λειτουργεί μόνο του.
Είναι μια καθημερινή άσκηση ευθύνης.
Και η ελευθερία δεν είναι μόνο δικαίωμα.
Είναι και βάρος.Είναι και καθήκον.

Κάθε λαός έχει τελικά όχι μόνο τους ηγέτες που του επιβάλλονται, αλλά και εκείνους που ανέχεται.

Και αυτή είναι μια αλήθεια που πονά.

Γιατί από εδώ και πέρα δεν μπορούμε πλέον να μιλάμε μόνο για τη δημοκρατία που χάσαμε.
Είμαστε υποχρεωμένοι να αναρωτηθούμε αν είμαστε έτοιμοι να γίνουμε άξιοι της δημοκρατίας που λέμε ότι αξίζουμε.
Απευθύνεται πρώτα σε εμάς.

Δεν γνωρίζω αν οι κοινωνίες θα μπορέσουν να υπερβούν τις παθογένειες, τους φόβους και τις αυταπάτες τους.

Γνωρίζω όμως ότι τίποτα δεν αλλάζει χωρίς ανθρώπους που τολμούν να θέτουν ερωτήματα.

Γιατί οι σωστές ερωτήσεις είναι οι σπόροι.
Και οι σπόροι χρειάζονται χρόνο.
Χρειάζονται υπομονή.Χρειάζονται φροντίδα.

Και κάποτε, ακόμη και μέσα από τις ρωγμές του πιο σκληρού εδάφους, βρίσκουν τον δρόμο προς το φως.
Και ίσως αυτό να είναι, τελικά, η Δημοκρατία που αξίζουμε. Όχι ένα τέλειο οικοδόμημα, αλλά μια διαρκής πράξη αναγέννησης.

Ο υγιής σπόρος έχει ήδη φυτευτεί , και εκεί όπου όλα έμοιαζαν σκληρά, άγονα και ακίνητα, κάτι νέο επιμένει να γεννηθεί.

It's TIME"