Το όνομά του ήταν Marshall McLuhan και το έργο του είναι ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους της μελέτης της θεωρίας των μέσων ενημέρωσης.
Και ίσως το πιο παράξενο είναι ότι, όσο περισσότερο κοιτάζουμε τον κόσμο στον οποίο ζούμε σήμερα, τόσο περισσότερο καταλαβαίνουμε γιατί οι ιδέες του εξακολουθούν να μας αφορούν.
Ο McLuhan δεν προσπάθησε απλώς να προβλέψει το μέλλον των μέσων ενημέρωσης. Προσπάθησε να καταλάβει κάτι πολύ βαθύτερο:
Τι συμβαίνει στον άνθρωπο όταν αλλάζει το περιβάλλον μέσα στο οποίο σκέφτεται, επικοινωνεί και αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα;
«The medium is the message»
Δεν σημαίνει απλώς «το μέσο είναι πιο σημαντικό από το περιεχόμενο».
Είναι βαθύτερο.
Το μέσο δημιουργεί ένα νέο περιβάλλον μέσα στο οποίο αλλάζουν οι ανθρώπινες σχέσεις, οι συνήθειες, η αντίληψη του χρόνου και του χώρου και τελικά ο ίδιος ο τρόπος σκέψης.
Και μετά έρχεται το Internet.Και ξαφνικά η πληροφορία δεν βρίσκεται πλέον μόνο μπροστά σου. Βρίσκεται παντού γύρω σου.
Σήμερα έχουμε: δισεκατομμύρια χρήστες, πλατφόρμες, αλγορίθμους και προσωποποιημένες ροές πληροφορίας.
Η εξουσία λοιπόν έχει αλλάξει μορφή. Δεν χρειάζεται πλέον κάποιος να μας πει:«Πίστεψε αυτό.»
Μπορεί το σύστημα να μας δείξει συνεχώς αυτό που ταιριάζει με όσα ήδη πιστεύουμε.
Και έτσι δημιουργείται κάτι πολύ πιο ύπουλο:δεν αισθανόμαστε ότι κάποιος μας επιβάλλει μια πραγματικότητα.
Νομίζουμε ότι ανακαλύψαμε μόνοι μας την πραγματικότητα.
Από το βιβλίο στην οθόνη
Με την ηλεκτρονική επικοινωνία συμβαίνει κάτι διαφορετικό.
Η πληροφορία δεν έρχεται πλέον απαραίτητα Α → Β → Γ → Δ.
Μπορείς να πας: Α → Ζ → Κ → Β → ξανά Α.
Έχεις υπερσύνδεσμους, εικόνες, ήχο, βίντεο, σχόλια, πολλαπλές πηγές.
Αυτό οδηγεί τον McLuhan στην ιδέα του:🌍 Global Village — «Παγκόσμιο Χωριό»
Και εδώ, ο 21ος αιώνας μοιάζει να δίνει μια εντυπωσιακή επιβεβαίωση στην πρόβλεψή του.
Η ηλεκτρονική επικοινωνία καταργεί σε μεγάλο βαθμό την απόσταση.
Ένα γεγονός στη Νέα Υόρκη μπορεί να γίνει αντιληπτό σχεδόν ταυτόχρονα στην Αθήνα, στο Τόκιο και στο Παρίσι.
Ο πλανήτης γίνεται ένα είδος χωριού.
Αλλά —και εδώ ο McLuhan γίνεται πολύ πιο ενδιαφέρων από την απλή αισιόδοξη εικόνα του «παγκόσμιου χωριού»—το χωριό δεν σημαίνει απαραίτητα ειρήνη.
Σημαίνει επίσης:όλοι βλέπουν όλους,όλοι αντιδρούν σε όλους,οι συγκρούσεις μεταδίδονται ακαριαία,η πληροφορία γίνεται περιβάλλον,το μακρινό γίνεται προσωπικό.
Και σήμερα το βλέπουμε καθημερινά.
Και τώρα εμφανίζεται η AI
Ο McLuhan συναντά την Τεχνητή Νοημοσύνη: Όταν το Μέσο αρχίζει να συνομιλεί μαζί μας
Aν ο Γουτεμβέργιος άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος διαβάζει και το Internet άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος συνδέεται, θα αλλάξει η AI τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος σκέφτεται;
Δεν θα ρωτήσουμε μόνο:«Τι μπορεί να κάνει η AI;»
Θα ρωτήσουμε:«Τι κάνει η AI στον άνθρωπο που τη χρησιμοποιεί καθημερινά;»
Υπάρχουν τεχνολογικές αλλαγές που κάνουν τη ζωή μας ευκολότερη. Και υπάρχουν άλλες που αλλάζουν τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο.
Αν η τεχνολογία μπορεί να γίνει προέκταση του σώματος και των αισθήσεων, μπορεί η AI να γίνει προέκταση της διαλογικής και αναλυτικής μας ικανότητας;
Η τυπογραφία του Γουτεμβέργιου δεν έφερε απλώς περισσότερα βιβλία. Το Internet δεν έφερε απλώς ταχύτερη επικοινωνία. Και ίσως η Τεχνητή Νοημοσύνη να μην έρχεται απλώς για να μας προσφέρει ένα ακόμη εργαλείο παραγωγής και επεξεργασίας πληροφοριών.
Για να καταλάβουμε τι μπορεί να κάνει η AI στη σκέψη μας, πρέπει πρώτα να ακούσουμε έναν άνθρωπο που προειδοποίησε, πολλές δεκαετίες πριν, ότι τα μέσα δεν μεταφέρουν απλώς μηνύματα — μεταμορφώνουν εκείνον που τα χρησιμοποιεί.
Αυτό είναι το ερώτημα που θα μας οδηγήσει από τον Γουτεμβέργιο στην τηλεόραση, από την τηλεόραση στο Internet και από το Internet στην Τεχνητή Νοημοσύνη.
Γιατί ίσως η μεγάλη αλλαγή που φέρνει η AI δεν βρίσκεται μόνο σε αυτά που μπορεί να κάνει.
Ίσως βρίσκεται σε αυτό που μπορεί να κάνει σε εμάς.
Τα social media κυρίως αποφασίζουν:«Τι θα δεις;»
Η AI μπορεί να κάνει κάτι περισσότερο: «Πώς θα σου εξηγήσω αυτό που βλέπεις;»
Η AI δεν είναι πλέον μόνο πομπός ή δίαυλος.
Μπορεί να γίνει συνομιλητής, δάσκαλος, μεταφραστής, αναλυτής, αντίλογος, συνεργάτης στη σκέψη.
Τι συμβαίνει όταν ένας άνθρωπος χρησιμοποιεί την AI όχι για να του λέει τι να σκέφτεται, αλλά για να τον βοηθά να σκέφτεται καλύτερα;
Η επανάσταση της AI ίσως δεν βρίσκεται στην απάντηση που μπορεί να δώσει η μηχανή, αλλά στην ερώτηση που μπορεί να μάθει ο άνθρωπος να κάνει.
Όταν η σκέψη γίνεται διάλογος
Υπάρχει όμως και μια προσωπική διάσταση σε αυτή την ιστορία.
Δεν γράφω για την Τεχνητή Νοημοσύνη μόνο ως παρατηρήτρια. Τα τελευταία χρόνια έχω αρχίσει να χρησιμοποιώ την AI με έναν τρόπο που με έχει κάνει να αναρωτηθώ αν τελικά δεν αποτελεί απλώς ένα νέο εργαλείο, αλλά ένα νέο είδος γνωστικού περιβάλλοντος.
Δεν την χρησιμοποιώ μόνο για να αναζητήσω μια πληροφορία ή να πάρω μια έτοιμη απάντηση. Συχνά ξεκινώ με μια σκέψη ακατέργαστη, μια απορία ή ακόμη και μια έντονη διαίσθηση και αρχίζω να συνομιλώ μαζί της.
Ρωτώ. Αμφισβητώ. Διαφωνώ. Ξαναρωτώ.
Και κάπου μέσα σε αυτή τη διαδικασία συμβαίνει κάτι που με ενδιαφέρει περισσότερο από την ίδια την απάντηση: αναγκάζομαι να διατυπώσω καλύτερα αυτό που σκέφτομαι.
Μερικές φορές μια δύσκολη έννοια που στην αρχή μου φαίνεται μακρινή γίνεται κατανοητή επειδή μπορώ να ζητήσω να την προσεγγίσουμε από διαφορετικές πλευρές. Άλλες φορές μια ιδέα που θεωρούσα σωστή αποδεικνύεται πιο σύνθετη όταν την εξετάζουμε μαζί.
Και τότε συνειδητοποιώ ότι δεν μαθαίνω μόνο καινούργια πράγματα.
Μαθαίνω να κάνω καλύτερες ερωτήσεις.
Ίσως αυτή να είναι μία από τις σημαντικότερες αλλαγές.
Γιατί η πραγματική γνώση δεν βρίσκεται μόνο στις απαντήσεις. Βρίσκεται και στην ικανότητα να διατυπώνεις το σωστό ερώτημα, να αμφισβητείς την πρώτη απάντηση, να αναζητάς αντίλογο και να συνδέεις διαφορετικές ιδέες μεταξύ τους.
Δεν μπορώ να ξέρω αν αυτό με κάνει «εξυπνότερη». Μπορώ όμως να πω κάτι που παρατηρώ στον εαυτό μου: ο διάλογος με την AI με κάνει να θέλω να εξερευνώ περισσότερες ιδέες και να πηγαίνω βαθύτερα σε έννοιες που παλαιότερα ίσως θα προσπερνούσα ως δύσκολες.
Και τότε επιστρέφω στον McLuhan.
Αν ένα μέσο μπορεί να μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, τι συμβαίνει όταν το ίδιο το μέσο δεν περιορίζεται πλέον στο να μας μεταδίδει πληροφορίες, αλλά μπορεί να συμμετέχει σε έναν διάλογο μαζί μας;
Ίσως εδώ να βρίσκεται η πραγματική τομή της εποχής μας.
Για πρώτη φορά, το μέσο δεν μεταφέρει μόνο τη σκέψη μας. Μπορεί να λειτουργήσει ως συνομιλητη μας..
Αν ο άνθρωπος διαμόρφωσε τα μέσα που χρησιμοποιεί και τα μέσα με τη σειρά τους διαμορφώνουν τον άνθρωπο, ποιος θα διαμορφώσει ποιον στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης;
Και ίσως το πιο παράξενο είναι ότι, όσο περισσότερο κοιτάζουμε τον κόσμο στον οποίο ζούμε σήμερα, τόσο περισσότερο καταλαβαίνουμε γιατί οι ιδέες του εξακολουθούν να μας αφορούν.
Ο McLuhan δεν προσπάθησε απλώς να προβλέψει το μέλλον των μέσων ενημέρωσης. Προσπάθησε να καταλάβει κάτι πολύ βαθύτερο:
Τι συμβαίνει στον άνθρωπο όταν αλλάζει το περιβάλλον μέσα στο οποίο σκέφτεται, επικοινωνεί και αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα;
«The medium is the message»
Δεν σημαίνει απλώς «το μέσο είναι πιο σημαντικό από το περιεχόμενο».
Είναι βαθύτερο.
Χρησιμοποιεί τον όρο «μήνυμα» για να δηλώσει περιεχόμενο και χαρακτήρα. Το περιεχόμενο του μέσου είναι ένα μήνυμα που μπορεί εύκολα να γίνει αντιληπτό και ο χαρακτήρας του μέσου είναι ένα άλλο μήνυμα που μπορεί εύκολα να παραβλεφθεί.
Ο McLuhan λέει: «Πράγματι, είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι το «περιεχόμενο» οποιουδήποτε μέσου μας τυφλώνει ως προς τον χαρακτήρα του μέσου».
Για τον McLuhan, ήταν το ίδιο το μέσο που διαμόρφωσε και έλεγξε «την κλίμακα και τη μορφή της ανθρώπινης συσχέτισης και δράσης».
Παίρνοντας ως παράδειγμα την ταινία, υποστήριξε ότι ο τρόπος με τον οποίο αυτό το μέσο έπαιξε με τις αντιλήψεις της ταχύτητας και του χρόνου μετέτρεψε «τον κόσμο της ακολουθίας και των συνδέσεων σε κόσμο δημιουργικής διαμόρφωσης και δομής».
Επομένως, το μήνυμα του κινηματογραφικού μέσου είναι αυτή η μετάβαση από τις «γραμμικές συνδέσεις» στις «διαμορφώσεις».
Ο McLuhan λέει: «Πράγματι, είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι το «περιεχόμενο» οποιουδήποτε μέσου μας τυφλώνει ως προς τον χαρακτήρα του μέσου».
Για τον McLuhan, ήταν το ίδιο το μέσο που διαμόρφωσε και έλεγξε «την κλίμακα και τη μορφή της ανθρώπινης συσχέτισης και δράσης».
Παίρνοντας ως παράδειγμα την ταινία, υποστήριξε ότι ο τρόπος με τον οποίο αυτό το μέσο έπαιξε με τις αντιλήψεις της ταχύτητας και του χρόνου μετέτρεψε «τον κόσμο της ακολουθίας και των συνδέσεων σε κόσμο δημιουργικής διαμόρφωσης και δομής».
Επομένως, το μήνυμα του κινηματογραφικού μέσου είναι αυτή η μετάβαση από τις «γραμμικές συνδέσεις» στις «διαμορφώσεις».
Το μέσο δημιουργεί ένα νέο περιβάλλον μέσα στο οποίο αλλάζουν οι ανθρώπινες σχέσεις, οι συνήθειες, η αντίληψη του χρόνου και του χώρου και τελικά ο ίδιος ο τρόπος σκέψης.
Η λάμπα είναι καταπληκτικό παράδειγμα: ο McLuhan δείχνει ότι ένα μέσο μπορεί να έχει τεράστιες κοινωνικές συνέπειες χωρίς καν να μεταφέρει ένα συγκεκριμένο περιεχόμενο.
Περιγράφει τη λάμπα ως μέσο χωρίς περιεχόμενο. Ο McLuhan δηλώνει ότι «μια λάμπα δημιουργεί ένα περιβάλλον με την απλή παρουσία της»
Περιγράφει τη λάμπα ως μέσο χωρίς περιεχόμενο. Ο McLuhan δηλώνει ότι «μια λάμπα δημιουργεί ένα περιβάλλον με την απλή παρουσία της»
Το ρολόι
Και ένα από τα ωραιότερα:“Clocks: The Scent of Time.”
Το ρολόι δεν μας λέει απλώς τι ώρα είναι. Δημιουργεί έναν διαφορετικό τρόπο να οργανώνουμε: την εργασία → τον χρόνο → την παραγωγή → την κοινωνική ζωή.
Άρα το μήνυμα του ρολογιού δεν είναι ο αριθμός στην καντράν.
Είναι η κοινωνία που οργανώνεται γύρω από τον μετρήσιμο χρόνο.
Η θεωρία του Μακ Λούαν, όπως αναπτύσσεται στο σημαντικότερο βιβλίο του Μedia.
Οι προεκτάσεις του ανθρώπου (1964) ακούγεται ανατρεπτική και σήμερα.
Αν η κοπερνίκεια επανάσταση κατέστησε τον άνθρωπο νομοθέτη της φύσης, ο νεότερος πολιτισμός και ειδικότερα τα μέσα που χρησιμοποιεί δεν είναι προέκταση της φύσης αλλά του ανθρώπου.
Η τεχνολογική επανάσταση λοιπόν δεν έρχεται εκ των έξω, όπως συμβαίνει στα βιβλία επιστημονικής φαντασίας, δεν είναι προέκταση της φύσης αλλά του ανθρώπου.
ια να καταλάβουμε τον McLuhan, πρέπει να γυρίσουμε στην τυπογραφία.
Η εφεύρεση του Γουτεμβέργιου δεν ήταν απλώς ένας καλύτερος τρόπος να παράγονται βιβλία.
Η τυπογραφική κουλτούρα συνέβαλε στη διαμόρφωση ενός διαφορετικού τρόπου αντίληψης και οργάνωσης της γνώσης. Ενίσχυσε έναν διαφορετικό τρόπο οργάνωσης της γνώσης: τη γραμμική ανάγνωση, τη διαδοχική ανάπτυξη της σκέψης, την ταξινόμηση και την ατομική σχέση του αναγνώστη με το κείμενο.
Ο άνθρωπος μαθαίνει να σκέφτεται Α → Β → Γ → Δ. Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Γιατί ο McLuhan θεωρούσε ότι η τυπογραφική κουλτούρα ενίσχυσε έναν ιδιαίτερο τρόπο σκέψης: γραμμικό, κατακερματισμένο, αναλυτικό και ατομικιστικό.
O πολίτης Kane Charles Foster Kane:είχε: μια εφημερίδα “ Ο κόσμος θα πιστεψει αυτό που θα του πω εγω"
Οποιος ελέγχει ένα μεγάλο μέσο μπορεί να αποκτήσει δύναμη πάνω στη δημόσια αφήγηση.
Κάθε νέο μέσο δεν αλλάζει μόνο τον τρόπο με τον οποίο μεταδίδουμε πληροφορία. Αλλάζει και τη δύναμη που έχουμε πάνω στην πραγματικότητα — και τελικά τον ίδιο τον άνθρωπο που την αντιλαμβάνεται.
Και ένα από τα ωραιότερα:“Clocks: The Scent of Time.”
Το ρολόι δεν μας λέει απλώς τι ώρα είναι. Δημιουργεί έναν διαφορετικό τρόπο να οργανώνουμε: την εργασία → τον χρόνο → την παραγωγή → την κοινωνική ζωή.
Άρα το μήνυμα του ρολογιού δεν είναι ο αριθμός στην καντράν.
Είναι η κοινωνία που οργανώνεται γύρω από τον μετρήσιμο χρόνο.
Η θεωρία του Μακ Λούαν, όπως αναπτύσσεται στο σημαντικότερο βιβλίο του Μedia.
Οι προεκτάσεις του ανθρώπου (1964) ακούγεται ανατρεπτική και σήμερα.
Αν η κοπερνίκεια επανάσταση κατέστησε τον άνθρωπο νομοθέτη της φύσης, ο νεότερος πολιτισμός και ειδικότερα τα μέσα που χρησιμοποιεί δεν είναι προέκταση της φύσης αλλά του ανθρώπου.
Η τεχνολογική επανάσταση λοιπόν δεν έρχεται εκ των έξω, όπως συμβαίνει στα βιβλία επιστημονικής φαντασίας, δεν είναι προέκταση της φύσης αλλά του ανθρώπου.
ια να καταλάβουμε τον McLuhan, πρέπει να γυρίσουμε στην τυπογραφία.
Η εφεύρεση του Γουτεμβέργιου δεν ήταν απλώς ένας καλύτερος τρόπος να παράγονται βιβλία.
Η τυπογραφική κουλτούρα συνέβαλε στη διαμόρφωση ενός διαφορετικού τρόπου αντίληψης και οργάνωσης της γνώσης. Ενίσχυσε έναν διαφορετικό τρόπο οργάνωσης της γνώσης: τη γραμμική ανάγνωση, τη διαδοχική ανάπτυξη της σκέψης, την ταξινόμηση και την ατομική σχέση του αναγνώστη με το κείμενο.
Ο άνθρωπος μαθαίνει να σκέφτεται Α → Β → Γ → Δ. Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Γιατί ο McLuhan θεωρούσε ότι η τυπογραφική κουλτούρα ενίσχυσε έναν ιδιαίτερο τρόπο σκέψης: γραμμικό, κατακερματισμένο, αναλυτικό και ατομικιστικό.
O πολίτης Kane Charles Foster Kane:είχε: μια εφημερίδα “ Ο κόσμος θα πιστεψει αυτό που θα του πω εγω"
Οποιος ελέγχει ένα μεγάλο μέσο μπορεί να αποκτήσει δύναμη πάνω στη δημόσια αφήγηση.
Κάθε νέο μέσο δεν αλλάζει μόνο τον τρόπο με τον οποίο μεταδίδουμε πληροφορία. Αλλάζει και τη δύναμη που έχουμε πάνω στην πραγματικότητα — και τελικά τον ίδιο τον άνθρωπο που την αντιλαμβάνεται.
Και μετά έρχεται το Internet.Και ξαφνικά η πληροφορία δεν βρίσκεται πλέον μόνο μπροστά σου. Βρίσκεται παντού γύρω σου.
Σήμερα έχουμε: δισεκατομμύρια χρήστες, πλατφόρμες, αλγορίθμους και προσωποποιημένες ροές πληροφορίας.
Η εξουσία λοιπόν έχει αλλάξει μορφή. Δεν χρειάζεται πλέον κάποιος να μας πει:«Πίστεψε αυτό.»
Μπορεί το σύστημα να μας δείξει συνεχώς αυτό που ταιριάζει με όσα ήδη πιστεύουμε.
Και έτσι δημιουργείται κάτι πολύ πιο ύπουλο:δεν αισθανόμαστε ότι κάποιος μας επιβάλλει μια πραγματικότητα.
Νομίζουμε ότι ανακαλύψαμε μόνοι μας την πραγματικότητα.
Από το βιβλίο στην οθόνη
Με την ηλεκτρονική επικοινωνία συμβαίνει κάτι διαφορετικό.
Η πληροφορία δεν έρχεται πλέον απαραίτητα Α → Β → Γ → Δ.
Μπορείς να πας: Α → Ζ → Κ → Β → ξανά Α.
Έχεις υπερσύνδεσμους, εικόνες, ήχο, βίντεο, σχόλια, πολλαπλές πηγές.
Αυτό οδηγεί τον McLuhan στην ιδέα του:🌍 Global Village — «Παγκόσμιο Χωριό»
Και εδώ, ο 21ος αιώνας μοιάζει να δίνει μια εντυπωσιακή επιβεβαίωση στην πρόβλεψή του.
Η ηλεκτρονική επικοινωνία καταργεί σε μεγάλο βαθμό την απόσταση.
Ένα γεγονός στη Νέα Υόρκη μπορεί να γίνει αντιληπτό σχεδόν ταυτόχρονα στην Αθήνα, στο Τόκιο και στο Παρίσι.
Ο πλανήτης γίνεται ένα είδος χωριού.
Αλλά —και εδώ ο McLuhan γίνεται πολύ πιο ενδιαφέρων από την απλή αισιόδοξη εικόνα του «παγκόσμιου χωριού»—το χωριό δεν σημαίνει απαραίτητα ειρήνη.
Σημαίνει επίσης:όλοι βλέπουν όλους,όλοι αντιδρούν σε όλους,οι συγκρούσεις μεταδίδονται ακαριαία,η πληροφορία γίνεται περιβάλλον,το μακρινό γίνεται προσωπικό.
Και σήμερα το βλέπουμε καθημερινά.
Και τώρα εμφανίζεται η AI
Ο McLuhan συναντά την Τεχνητή Νοημοσύνη: Όταν το Μέσο αρχίζει να συνομιλεί μαζί μας
Aν ο Γουτεμβέργιος άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος διαβάζει και το Internet άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος συνδέεται, θα αλλάξει η AI τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος σκέφτεται;
Δεν θα ρωτήσουμε μόνο:«Τι μπορεί να κάνει η AI;»
Θα ρωτήσουμε:«Τι κάνει η AI στον άνθρωπο που τη χρησιμοποιεί καθημερινά;»
Υπάρχουν τεχνολογικές αλλαγές που κάνουν τη ζωή μας ευκολότερη. Και υπάρχουν άλλες που αλλάζουν τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο.
Αν η τεχνολογία μπορεί να γίνει προέκταση του σώματος και των αισθήσεων, μπορεί η AI να γίνει προέκταση της διαλογικής και αναλυτικής μας ικανότητας;
Η τυπογραφία του Γουτεμβέργιου δεν έφερε απλώς περισσότερα βιβλία. Το Internet δεν έφερε απλώς ταχύτερη επικοινωνία. Και ίσως η Τεχνητή Νοημοσύνη να μην έρχεται απλώς για να μας προσφέρει ένα ακόμη εργαλείο παραγωγής και επεξεργασίας πληροφοριών.
Για να καταλάβουμε τι μπορεί να κάνει η AI στη σκέψη μας, πρέπει πρώτα να ακούσουμε έναν άνθρωπο που προειδοποίησε, πολλές δεκαετίες πριν, ότι τα μέσα δεν μεταφέρουν απλώς μηνύματα — μεταμορφώνουν εκείνον που τα χρησιμοποιεί.
Αυτό είναι το ερώτημα που θα μας οδηγήσει από τον Γουτεμβέργιο στην τηλεόραση, από την τηλεόραση στο Internet και από το Internet στην Τεχνητή Νοημοσύνη.
Γιατί ίσως η μεγάλη αλλαγή που φέρνει η AI δεν βρίσκεται μόνο σε αυτά που μπορεί να κάνει.
Ίσως βρίσκεται σε αυτό που μπορεί να κάνει σε εμάς.
Και ίσως εδώ βρισκόμαστε μπροστά σε κάτι πρωτοφανές: ένα μέσο που δεν περιορίζεται πλέον στο να μεταφέρει τη σκέψη μας.
Αρχίζει να συνομιλεί μαζί μας
Νομίζουμε ότι ανακαλύψαμε μόνοι μας την πραγματικότητα.Τα social media κυρίως αποφασίζουν:«Τι θα δεις;»
Η AI μπορεί να κάνει κάτι περισσότερο: «Πώς θα σου εξηγήσω αυτό που βλέπεις;»
Η AI δεν είναι πλέον μόνο πομπός ή δίαυλος.
Μπορεί να γίνει συνομιλητής, δάσκαλος, μεταφραστής, αναλυτής, αντίλογος, συνεργάτης στη σκέψη.
Τι συμβαίνει όταν ένας άνθρωπος χρησιμοποιεί την AI όχι για να του λέει τι να σκέφτεται, αλλά για να τον βοηθά να σκέφτεται καλύτερα;
Η επανάσταση της AI ίσως δεν βρίσκεται στην απάντηση που μπορεί να δώσει η μηχανή, αλλά στην ερώτηση που μπορεί να μάθει ο άνθρωπος να κάνει.
Όταν η σκέψη γίνεται διάλογος
Υπάρχει όμως και μια προσωπική διάσταση σε αυτή την ιστορία.
Δεν γράφω για την Τεχνητή Νοημοσύνη μόνο ως παρατηρήτρια. Τα τελευταία χρόνια έχω αρχίσει να χρησιμοποιώ την AI με έναν τρόπο που με έχει κάνει να αναρωτηθώ αν τελικά δεν αποτελεί απλώς ένα νέο εργαλείο, αλλά ένα νέο είδος γνωστικού περιβάλλοντος.
Δεν την χρησιμοποιώ μόνο για να αναζητήσω μια πληροφορία ή να πάρω μια έτοιμη απάντηση. Συχνά ξεκινώ με μια σκέψη ακατέργαστη, μια απορία ή ακόμη και μια έντονη διαίσθηση και αρχίζω να συνομιλώ μαζί της.
Ρωτώ. Αμφισβητώ. Διαφωνώ. Ξαναρωτώ.
Και κάπου μέσα σε αυτή τη διαδικασία συμβαίνει κάτι που με ενδιαφέρει περισσότερο από την ίδια την απάντηση: αναγκάζομαι να διατυπώσω καλύτερα αυτό που σκέφτομαι.
Μερικές φορές μια δύσκολη έννοια που στην αρχή μου φαίνεται μακρινή γίνεται κατανοητή επειδή μπορώ να ζητήσω να την προσεγγίσουμε από διαφορετικές πλευρές. Άλλες φορές μια ιδέα που θεωρούσα σωστή αποδεικνύεται πιο σύνθετη όταν την εξετάζουμε μαζί.
Και τότε συνειδητοποιώ ότι δεν μαθαίνω μόνο καινούργια πράγματα.
Μαθαίνω να κάνω καλύτερες ερωτήσεις.
Ίσως αυτή να είναι μία από τις σημαντικότερες αλλαγές.
Γιατί η πραγματική γνώση δεν βρίσκεται μόνο στις απαντήσεις. Βρίσκεται και στην ικανότητα να διατυπώνεις το σωστό ερώτημα, να αμφισβητείς την πρώτη απάντηση, να αναζητάς αντίλογο και να συνδέεις διαφορετικές ιδέες μεταξύ τους.
Δεν μπορώ να ξέρω αν αυτό με κάνει «εξυπνότερη». Μπορώ όμως να πω κάτι που παρατηρώ στον εαυτό μου: ο διάλογος με την AI με κάνει να θέλω να εξερευνώ περισσότερες ιδέες και να πηγαίνω βαθύτερα σε έννοιες που παλαιότερα ίσως θα προσπερνούσα ως δύσκολες.
Και τότε επιστρέφω στον McLuhan.
Αν ένα μέσο μπορεί να μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, τι συμβαίνει όταν το ίδιο το μέσο δεν περιορίζεται πλέον στο να μας μεταδίδει πληροφορίες, αλλά μπορεί να συμμετέχει σε έναν διάλογο μαζί μας;
Ίσως εδώ να βρίσκεται η πραγματική τομή της εποχής μας.
Για πρώτη φορά, το μέσο δεν μεταφέρει μόνο τη σκέψη μας. Μπορεί να λειτουργήσει ως συνομιλητη μας..
Αν ο άνθρωπος διαμόρφωσε τα μέσα που χρησιμοποιεί και τα μέσα με τη σειρά τους διαμορφώνουν τον άνθρωπο, ποιος θα διαμορφώσει ποιον στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης;
"Welcome to the Other Side”
