Η Δημοκρατία που χάσαμε και η Δημοκρατία που αξίζουμε

 

«Η Ελλάδα χρειάζεται περισσότερη δημοκρατία. Μια δημοκρατία με λιγότερα προνόμια, περισσότερη ισονομία, ουσιαστική λογοδοσία και εξουσία που υπηρετεί τον πολίτη αντί να αυτοπροστατεύεται.»

Να αποκαταστήσουμε το νόημα της δημοκρατίας, περιορίζοντας τις παθογένειες που επιτρέπουν την αναπαραγωγή μιας προνομιούχας πολιτικής τάξης.»

Δεν γράφω αυτές τις γραμμές επειδή έπαψα να πιστεύω στη δημοκρατία.
Γράφω επειδή εξακολουθώ να πιστεύω σε αυτήν.

Γράφω επειδή αρνούμαι να δεχθώ ότι η δημοκρατία εξαντλείται σε εκλογές κάθε τέσσερα χρόνια, σε πολιτικούς που μετατρέπουν τη δημόσια εξουσία σε επάγγελμα και σε πολίτες που καλούνται απλώς να επικυρώνουν αποφάσεις άλλων.

Γράφω επειδή η δημοκρατία δεν είναι μόνο διαδικασίες. Είναι ήθος. Είναι ευθύνη. Είναι συμμετοχή. Είναι λογοδοσία. Είναι ισότητα απέναντι στον νόμο.

Και όταν η εξουσία αρχίζει να αυτοπροστατεύεται περισσότερο από όσο προστατεύει τον πολίτη, όταν τα προνόμια γίνονται σημαντικότερα από την προσφορά, όταν η πολιτική μετατρέπεται σε μηχανισμό αναπαραγωγής της ίδιας της πολιτικής τάξης, τότε κάτι βαθύτερο αρχίζει να φθείρεται.

Όχι η λέξη «δημοκρατία».Αλλά η ψυχή της.

Δεν αναζητώ μια τέλεια κοινωνία, ισως να μην είναι και εφικτό. Αναζητώ μια δημοκρατία πιο δίκαιη, πιο ώριμη, πιο συμμετοχική και πιο απαιτητική απέναντι σε όσους ασκούν εξουσία.

Μια δημοκρατία όπου κανείς δεν θα βρίσκεται υπεράνω του νόμου.

Μια δημοκρατία όπου η ελευθερία θα συμβαδίζει με την ευθύνη και τα δικαιώματα με τις υποχρεώσεις.

Μια δημοκρατία που δεν θα φοβάται την αυτοκριτική, γιατί μόνο έτσι μπορεί να ανανεώνεται και να παραμένει ζωντανή και να διορθώνει τα λαθη της.

Γιατί η δημοκρατία δεν χάνεται μόνο όταν την καταλύουν οι εχθροί της.

Χάνεται και όταν οι πολίτες πάψουν να απαιτούν από αυτήν να γίνει αντάξια των αξιών της
«Η Δημοκρατία δεν είναι οι πολιτικοί»
Και όπως έλεγε ο Καστοριάδης, η δημοκρατία απαιτεί πάνω απ' όλα σκέψη.

Η Δημοκρατία δεν είναι οι πολιτικοί

Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη της εποχής μας είναι ότι ταυτίσαμε τη δημοκρατία με τους πολιτικούς και τα κόμματα.

Όταν οι πολιτικοί αποτυγχάνουν, πιστεύουμε ότι απέτυχε η δημοκρατία.

Όταν η διαφθορά, η αλαζονεία της εξουσίας, η αναξιοκρατία και τα προνόμια πληγώνουν το κοινό αίσθημα, πολλοί οδηγούνται στην απογοήτευση και, μαζί με τους φορείς της εξουσίας, απορρίπτουν και το ίδιο το πολίτευμα.

Αλλά η δημοκρατία είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο από εκείνους που την υπηρετούν — ή αποτυγχάνουν να την υπηρετήσουν.

Η δημοκρατία δεν είναι οι κυβερνήσεις.Δεν είναι τα κόμματα, ούτε τα πολλά κόμματα.Δεν είναι οι βουλευτές.Δεν είναι οι εκλογές κάθε τέσσερα χρόνια.

Η Δημοκρατία είναι η διαρκής δυνατότητα μιας κοινωνίας να ελέγχει την εξουσία, να διορθώνει τα λάθη της, να αυτοκριτικάρεται και να ανανεώνεται.

Ο Κορνήλιος Καστοριάδης θεωρούσε ότι η δημοκρατία είναι η αυτοθέσμιση της κοινωνίας. Είναι η στιγμή κατά την οποία οι πολίτες αναγνωρίζουν ότι οι ίδιοι είναι υπεύθυνοι για τους νόμους και τους θεσμούς τους και δεν αναθέτουν την ευθύνη της ελευθερίας τους σε άλλους.

Ο Αλέξις ντε Τοκβίλ είχε επισημάνει ότι η μεγαλύτερη απειλή για τη δημοκρατία δεν είναι πάντοτε η τυραννία, αλλά η παθητικότητα των πολιτών.

Η Χάνα Άρεντ πίστευε ότι η ελευθερία πραγματώνεται όταν οι άνθρωποι συμμετέχουν στα κοινά και αναλαμβάνουν την ευθύνη της δημόσιας ζωής.

Και ο Αριστοτέλης είχε διατυπώσει αιώνες πριν ότι ο άνθρωπος είναι «ζῷον πολιτικόν», όχι επειδή επιδιώκει την εξουσία, αλλά επειδή η ολοκλήρωσή του συνδέεται με τη συμμετοχή στην κοινότητα.

Ίσως, λοιπόν, η μεγάλη μας πλάνη να ήταν ότι αφήσαμε τη δημοκρατία στα χέρια των επαγγελματιών της πολιτικής και περιοριστήκαμε στον ρόλο του θεατή.

Συνηθίσαμε να θεωρούμε ότι η συμμετοχή μας εξαντλείται σε μία ψήφο κάθε λίγα χρόνια.

Συνηθίσαμε να αναθέτουμε σε άλλους, να παραπονιόμαστε, να αγανακτούμε.
Και σιγά-σιγά λησμονήσαμε ότι η Δημοκρατία δεν είναι ανάθεση.Είναι συμμετοχή.
Δεν είναι προνόμιο.Είναι ευθύνη.

Δεν είναι ένα δώρο που παραλάβαμε από τους προγόνους μας.Είναι ένα έργο που οφείλουμε να παραδώσουμε καλύτερο στους απογόνους μας.

Γιατί η δημοκρατία δεν πεθαίνει μόνο από τους εχθρούς της.Πεθαίνει και όταν οι πολίτες παύουν να αισθάνονται πολίτες.

«Η γέννηση μιας προνομιούχας πολιτικής τάξης»

Τα βουλευτικά προνόμια,την ασυλία,την κομματοκρατία,την οικογενειοκρατία,το πελατειακό κράτος,και πώς η εξουσία, όταν μένει ανεξέλεγκτη, τείνει να αυτοπροστατεύεται.

Γιατί οι παθογένειες επιβιώνουν περισσότερο από τους ανθρώπους.

Οι δημοκρατίες δεν καταρρέουν συνήθως απότομα.Δεν χάνονται μέσα σε μία νύχτα.
Δεν πεθαίνουν πάντα από πραξικοπήματα ή από εξωτερικούς εχθρούς.
Πολλές φορές φθείρονται αργά,σιωπηλά, σχεδόν ανεπαίσθητα.

Όχι όταν η εξουσία καταργεί τη δημοκρατία, αλλά όταν αρχίζει να απομακρύνεται από εκείνους στο όνομα των οποίων ασκείται.

Και ίσως η πιο επικίνδυνη στιγμή για μια δημοκρατία είναι όταν η εξουσία παύει να αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως υπηρέτη της κοινωνίας και αρχίζει να λειτουργεί ως ιδιαίτερη τάξη με δικά της συμφέροντα, δικούς της κανόνες και δικούς της μηχανισμούς αυτοπροστασίας.

Τότε η πολιτική, από λειτούργημα, κινδυνεύει να μετατραπεί σε επάγγελμα.

Και το επάγγελμα σε προνόμιο.Και το προνόμιο σε κληρονομικό δικαίωμα.
Και έρχεται η αργή αποξένωση απο την καθημερινή ζωή και τα προβλήματα της

Οι απολαβές των πολιτικών ο γρήγορος πλουτισμος τους, τα προνόμια τους 
και οι πολίτες αισθάνονται ότι υπάρχουν δύο κόσμοι:

Ο κόσμος των πολλών.Και ο κόσμος εκείνων που κυβερνούν.

Όταν ο νέος εκπαιδευτικός καλείται να ζήσει μακριά από το σπίτι του με μισθό που μετά βίας επαρκεί.Όταν ο γιατρός της περιφέρειας υπηρετεί κάτω από δύσκολες συνθήκες.

Όταν ο συνταξιούχος μετράει κάθε ευρώ.

Και απέναντί τους υπάρχει μια πολιτική τάξη που δείχνει να ζει σύμφωνα με διαφορετικούς κανόνες.

Εκεί δεν τραυματίζεται μόνο η οικονομική δικαιοσύνη.Τραυματίζεται η εμπιστοσύνη.
Και χωρίς εμπιστοσύνη, καμία δημοκρατία δεν μπορεί να μακροημερεύσει.
Η εξουσία που προστατεύει τον εαυτό της

Η ιστορία διδάσκει ότι κάθε εξουσία έχει μια φυσική τάση:

Να διατηρείται.Να επεκτείνεται.Να προστατεύει τον εαυτό της.

Αυτό δεν είναι ελληνικό φαινόμενο.Είναι ανθρώπινο φαινόμενο.

Γι' αυτό και οι δημοκρατίες δημιούργησαν θεσμούς, ελέγχους και αντίβαρα.

Γιατί οι ιδρυτές των ελεύθερων κοινωνιών δεν πίστευαν στην τελειότητα των ανθρώπων.

Πίστευαν στην ανάγκη περιορισμού της εξουσίας.

Και όμως, με τον χρόνο, ακόμη και οι δημοκρατίες κινδυνεύουν να δημιουργήσουν τις δικές τους αριστοκρατίες.

Αριστοκρατίες κομματικών μηχανισμών.Αριστοκρατίες οικογενειών.
Αριστοκρατίες προνομίων.Αριστοκρατίες επαγγελματιών της πολιτικής.
Η μεγάλη παρεξήγηση
Η κριτική στα προνόμια δεν είναι φθόνος.Δεν είναι λαϊκισμός.Δεν είναι επίθεση στη δημοκρατία.
Είναι απαίτηση ισονομίας. Είναι η ανάγκη να γνωρίζει ο πολίτης ότι εκείνος που νομοθετεί για όλους δεν ζει εκτός της πραγματικότητας των πολλών.
Γιατί η δημοκρατία ζητά πολίτες ίσους απέναντι στον νόμο.
Και ζητά από όσους ασκούν εξουσία να λογοδοτούν περισσότερο και όχι λιγότερο από τους υπόλοιπους.
Η ύβρις της εξουσίας

Οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν κάτι που συχνά λησμονούμε.

Ότι η μεγαλύτερη απειλή για κάθε άνθρωπο που αποκτά δύναμη είναι η ύβρις.

Η πεποίθηση ότι οι κανόνες ισχύουν για όλους τους άλλους, αλλά όχι για τον ίδιο.

Ότι η θέση του τού εξασφαλίζει μια διαφορετική μεταχείριση.

Ότι η εξουσία αποτελεί δικαίωμα και όχι προσωρινή εντολή.

Και όταν η ύβρις εγκαθίσταται στην πολιτική, η δημοκρατία αρχίζει να αδειάζει από το περιεχόμενό της.

Γιατί η δημοκρατία καταστρέφεται και όταν η εξουσία ξεχνά ότι πηγάζει από τον λαό και υπάρχει για να τον υπηρετεί.

**Η μεγαλύτερη απειλή για τη δημοκρατία δεν είναι η ύπαρξη της εξουσίας.
Είναι η μετατροπή της εξουσίας σε προνόμιο.**

Πολιτες δύο ταχυτήτων
Εκεί θα σταθούν απέναντι ο βουλευτής, ο δάσκαλος του νησιού, ο γιατρός της επαρχίας, ο νέος επιστήμονας, ο συνταξιούχος και ο εργαζόμενος.
Και εκεί θα αναρωτηθούμε:
Μπορεί να υπάρξει ζωντανή δημοκρατία όταν οι πολίτες παύουν να αισθάνονται ότι μοιράζονται την ίδια μοίρα;

Και αυτό, ίσως, είναι το πιο δύσκολο ερώτημα από όλα.

Ένα εύλογο ερώτημα είναι:Αν η Πολιτεία θεωρεί δίκαιο να καλύπτει τα έξοδα μετακίνησης ενός βουλευτή λόγω της αποστολής του, γιατί να μην προβλέπει αντίστοιχη μέριμνα για έναν εκπαιδευτικό ή έναν γιατρό που καλείται να υπηρετήσει σε ακριτική περιοχή;

Αυτό δεν οδηγεί αναγκαστικά στο συμπέρασμα ότι οι βουλευτές δεν πρέπει να αποζημιώνονται για υπηρεσιακές ανάγκες. Μπορεί όμως να οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η Πολιτεία θα έπρεπε να στηρίζει περισσότερο και άλλες κατηγορίες λειτουργών.

Οι παθογένειες του πολιτικού μας συστήματος
η δημιουργία μιας πολιτικής τάξης που, μέσα από προνόμια, πελατειακές σχέσεις και ανεπαρκή λογοδοσία, απομακρύνθηκε από τις συνθήκες ζωής και τις ανάγκες των πολιτών.»

Στην Ελλάδα έχουν συζητηθεί επί δεκαετίες φαινόμενα όπως:

πελατειακές σχέσεις,
κομματισμός,
οικογενειοκρατία,
αδιαφάνεια,
ευνοιοκρατία,
υπερβολική συγκέντρωση εξουσίας,
περιορισμένη λογοδοσία.

Η Δημοκρατία που αξίζουμε
Πώς προστατεύεται η Δημοκρατία στην πράξη;
1. ΙΣΟΝΟΜΙΑ
Ίδιος νόμος για όλους
Πρόταση
Κατάργηση κάθε ειδικής ποινικής μεταχείρισης υπουργών και βουλευτών για αδικήματα που δεν αφορούν την πολιτική τους έκφραση.
Περιορισμός της ασυλίας αποκλειστικά στις ψήφους και στις πολιτικές γνώμες.
Αρχή
Όποιος νομοθετεί για τους άλλους δεν μπορεί να βρίσκεται υπεράνω των νόμων.
2. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
Πρόταση
Μέγιστος αριθμός συνεχόμενων θητειών βουλευτών (π.χ. τρεις).
Ανώτατο όριο παραμονής σε υπουργικά αξιώματα.
Γιατί;
Η εξουσία τείνει να αυτοσυντηρείται.
Η περιοδική ανανέωση προστατεύει τη δημοκρατία από τη δημιουργία πολιτικής ολιγαρχίας.
3. ΠΛΗΡΗΣ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ
Πρόταση
Όλες οι δημόσιες δαπάνες να δημοσιεύονται ηλεκτρονικά:
έξοδα βουλευτών,
μετακινήσεις,
συμβάσεις,
κρατικές επιχορηγήσεις,
αμοιβές διοικήσεων οργανισμών.
Αρχή
Το δημόσιο χρήμα ανήκει στους πολίτες.
4. ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ
Πρόταση
Ενίσχυση της θεσμικής ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης.
Διαφανέστερες διαδικασίες επιλογής ανώτατων δικαστών.
Μηχανισμοί λογοδοσίας χωρίς πολιτικές παρεμβάσεις.
Αρχή
Χωρίς ανεξάρτητη Δικαιοσύνη δεν υπάρχει δημοκρατία.
5. ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΟΚΡΑΤΙΑΣ
Πρόταση
Ασυμβίβαστα για συγγενικά πρόσωπα σε ορισμένες θέσεις.
Απόλυτη διαφάνεια σε διορισμούς.
Αρχή
Η δημοκρατία δεν είναι κληρονομικό δικαίωμα.

6. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΠΟΘΕΝ ΕΣΧΕΣ
Πρόταση
Ανεξάρτητη αρχή ελέγχου.
Αυτοματοποιημένες διασταυρώσεις.
Βαρύτατες κυρώσεις για ψευδείς δηλώσεις.

7. ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑΤΑ ΜΕ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ

Μεγάλη προσοχή εδώ.
Όχι συνεχής δημοψηφισματική δημοκρατία.
Όταν συγκεντρώνεται μεγάλος αριθμός υπογραφών πολιτών, να μπορούν να τίθενται συγκεκριμένα ζητήματα σε δημοψήφισμα.Στα πρότυπα της Ελβετίας.

8. ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗ

Η υπερσυγκέντρωση εξουσίας στην Αθήνα παράγει πελατειακό κράτος.
Πρόταση
Μεγαλύτερες αρμοδιότητες:στους δήμους,στις περιφέρειες,στις τοπικές κοινωνίες.
Αυτό βεβαια εχει γινει με τα ιδια θλιβερα αποτελέσματα

9. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ

Ίσως ο σημαντικότερος θεσμός.
Ο Καστοριάδης θα τον έβαζε πρώτο.
Πρόταση
Υποχρεωτική εκπαίδευση:
στο Σύνταγμα,
στα ανθρώπινα δικαιώματα,
στη λειτουργία των θεσμών,
στην κριτική σκέψη.
Γιατί   η δημοκρατία απαιτεί πολίτες.

Όχι υπηκόους.

10. ΑΞΙΟΚΡΑΤΙΑ

Η μεγαλύτερη πληγή της Ελλάδας επί δεκαετίες.
Πρόταση
Ψηφιοποίηση διαδικασιών.
Αντικειμενικά κριτήρια.
Ελαχιστοποίηση πολιτικών παρεμβάσεων.
Και τώρα έρχεται η πιο ριζοσπαστική πρόταση.
Η ΕΞΟΥΣΙΑ ΝΑ ΛΟΓΟΔΟΤΕΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΗ

Όχι το αντίθετο.

Διότι όσο μεγαλύτερη εξουσία έχει κάποιος, τόσο μεγαλύτερος πρέπει να είναι ο έλεγχος που υφίσταται.
Και εδώ θα συναντήσουμε ξανά τον Καστοριάδη.

«Οι θεσμοί δεν αρκούν. Αν οι πολίτες παραμένουν αδιάφοροι, κανένα Σύνταγμα και καμία μεταρρύθμιση δεν μπορούν να σώσουν τη δημοκρατία.»


Η ευθύνη δεν ανήκει μόνο στους πολιτικούς.
Ανήκει και σε εμάς.

 Γιατί η αναγέννηση της δημοκρατίας δεν είναι μόνο ζήτημα θεσμών.

Είναι και ζήτημα πολιτών. Και εκεί αρχίζουν οι πραγματικά μεγάλες απαιτήσεις.

Ο Καστοριάδης υπήρξε αμείλικτος σε αυτό το σημείο.

Δεν πίστευε ότι η δημοκρατία θα σωθεί από φωτισμένους ηγέτες.

Πίστευε ότι θα σωθεί μόνο από συνειδητούς πολίτες.

Γιατί η δημοκρατία δεν είναι το καθεστώς των τέλειων ανθρώπων.

Είναι το καθεστώς των υπεύθυνων ανθρώπων.

Και ίσως εδώ βρίσκεται η πιο δύσκολη αλήθεια.

Η δημοκρατία απαιτεί κάτι που κανένα άλλο πολίτευμα δεν απαιτεί σε τόσο μεγάλο βαθμό:

Απαιτεί ώριμους πολίτες.
Απαιτεί ανθρώπους που να μην αναζητούν σωτήρες.

Που να μην εκχωρούν την ελευθερία τους.

Που να μην θεωρούν την πολιτική βρόμικη υπόθεση των άλλων.

Που να κατανοούν ότι η αδιαφορία είναι και αυτή μια πολιτική πράξη.

Γιατί οι τύραννοι γεννιούνται όταν οι πολίτες κουράζονται.

Η διαφθορά ριζώνει όταν οι πολίτες συμβιβάζονται.

Τα προνόμια γίνονται καθεστώς όταν οι πολίτες τα θεωρούν αναπόφευκτα.

Και η δημοκρατία αδειάζει από το περιεχόμενό της όταν οι πολίτες παύουν να πιστεύουν ότι μπορούν να την αλλάξουν.

Ίσως, λοιπόν, η μεγαλύτερη παρεξήγηση να είναι ότι περιμένουμε από τη δημοκρατία να μας προσφέρει όσα εμείς δεν είμαστε διατεθειμένοι να απαιτήσουμε από τον εαυτό μας.

Γιατί η δημοκρατία δεν είναι ένα μηχάνημα που λειτουργεί μόνο του.
Είναι μια καθημερινή άσκηση ευθύνης.
Και η ελευθερία δεν είναι μόνο δικαίωμα.
Είναι και βάρος.Είναι και καθήκον.

Κάθε λαός έχει τελικά όχι μόνο τους ηγέτες που του επιβάλλονται, αλλά και εκείνους που ανέχεται.

Και αυτή είναι μια αλήθεια που πονά.

Γιατί από εδώ και πέρα δεν μπορούμε πλέον να μιλάμε μόνο για τη δημοκρατία που χάσαμε.
Είμαστε υποχρεωμένοι να αναρωτηθούμε αν είμαστε έτοιμοι να γίνουμε άξιοι της δημοκρατίας που λέμε ότι αξίζουμε.
Απευθύνεται πρώτα σε εμάς.

Δεν γνωρίζω αν οι κοινωνίες θα μπορέσουν να υπερβούν τις παθογένειες, τους φόβους και τις αυταπάτες τους.

Γνωρίζω όμως ότι τίποτα δεν αλλάζει χωρίς ανθρώπους που τολμούν να θέτουν ερωτήματα.

Γιατί οι σωστές ερωτήσεις είναι οι σπόροι.
Και οι σπόροι χρειάζονται χρόνο.
Χρειάζονται υπομονή.Χρειάζονται φροντίδα.

Και κάποτε, ακόμη και μέσα από τις ρωγμές του πιο σκληρού εδάφους, βρίσκουν τον δρόμο προς το φως.
Και ίσως αυτό να είναι, τελικά, η Δημοκρατία που αξίζουμε. Όχι ένα τέλειο οικοδόμημα, αλλά μια διαρκής πράξη αναγέννησης.

Ο υγιής σπόρος έχει ήδη φυτευτεί , και εκεί όπου όλα έμοιαζαν σκληρά, άγονα και ακίνητα, κάτι νέο επιμένει να γεννηθεί.

It's TIME"

Από το Γαϊδουράκι στη Λιμουζίνα

 

Αυξήσεις για τους ιερωμένους: Όταν η λιτότητα σταματάει στην πόρτα του παπαδικού

Σε μια χώρα όπου οι εργαζόμενοι μετρούν τα κέρματα πριν φτάσουν στο τέλος του μήνα, όπου οι νέοι εγκαταλείπουν την πατρίδα αναζητώντας αξιοπρεπείς αποδοχές και όπου συνταξιούχοι και δημόσιοι υπάλληλοι ακούν διαρκώς το γνωστό τροπάριο περί «δημοσιονομικών περιορισμών», φαίνεται πως κάποιοι εξακολουθούν να απολαμβάνουν ιδιαίτερη μεταχείριση.

Η νέα αύξηση στις αποδοχές των ιερωμένων έρχεται να υπενθυμίσει ότι στην Ελλάδα υπάρχουν πολίτες πολλών ταχυτήτων. Για τον μέσο εργαζόμενο η κυβέρνηση επικαλείται στενά περιθώρια και αντοχές της οικονομίας. Για την Εκκλησία, όμως, τα περιθώρια ξαφνικά διευρύνονται και τα ταμεία αποκτούν αξιοσημείωτη ελαστικότητα.

Η συζήτηση δεν αφορά την πίστη ούτε το θρησκευτικό συναίσθημα. Αφορά την προκλητική προτεραιοποίηση μιας κατηγορίας δημοσίων λειτουργών τη στιγμή που δάσκαλοι, νοσηλευτές και εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα παλεύουν με μισθούς που εξαντλούνται πριν καν ολοκληρωθεί ο μήνας.

Είναι αξιοσημείωτο ότι όσοι συνηθίζουν να κηρύσσουν την ταπεινότητα και την εγκράτεια, δεν δείχνουν την ίδια προσήλωση όταν πρόκειται για το μισθολόγιο. Η λιτότητα, φαίνεται, είναι αρετή για τους πολλούς, αλλά όχι απαραίτητα για εκείνους που την προβάλλουν από τον άμβωνα.

Και βέβαια, σε μια χώρα που αδυνατεί να βρει πόρους για κρίσιμους τομείς, η επιλογή να δοθεί ακόμη μεγαλύτερο βάρος στον ήδη κρατικά μισθοδοτούμενο κλήρο εγείρει εύλογα ερωτήματα. Πρόκειται για κοινωνική πολιτική ή για ακόμη μία επένδυση σε ένα παραδοσιακό εκλογικό ακροατήριο;

Ίσως, τελικά, το πραγματικό θαύμα να μην είναι οι αυξήσεις στους μισθούς των ιερωμένων. Το πραγματικό θαύμα είναι ότι εξακολουθούν να υπάρχουν πολίτες που θεωρούν φυσιολογικό να υπάρχουν χρήματα για τους «εκλεκτούς του Κυρίου», αλλά όχι για όλους τους υπόλοιπους θνητούς που σηκώνουν καθημερινά το βάρος της οικονομίας.

Γιατί, όπως αποδεικνύεται, στην Ελλάδα του 2026 ακόμη και η λιτότητα έχει… εξαιρέσεις. Και οι εξαιρέσεις αυτές φορούν ράσα.

"Προνόμια με… Θεία Κάλυψη

Η Λιτότητα για τους Πολλούς, η Ευλογία για τους Λίγους

Όταν η εξουσία μπερδεύει την πίστη με τα προνόμια, δεν υπηρετεί ούτε τον πολίτη ούτε τον Θεό. Υπηρετεί απλώς το παλιό ελληνικό σύστημα των εξαιρέσεων. Και αυτό δεν είναι θαύμα· είναι πολιτική επιλογή.»

"Η σωτηρία της ψυχής
Είναι πολύ μεγάλο πράγμα
Σαν ταξιδάκι αναψυχής
Μ’ ένα κρυμμένο τραύμα"

«Σύντροφοι μέχρι νεωτέρας».

«Με την ευγενική χορηγία των πρώην συντρόφων και των μελλοντικών ανεξαρτήτων...»

Από το «ένα κόμμα, πολλές τάσεις» στα… σαράντα κομμάτια της Αριστεράς

Υπήρξε μια εποχή που ο ΣΥΡΙΖΑ παρουσιαζόταν ως το μεγάλο εγχείρημα της ενωμένης Αριστεράς. Ένα πολιτικό σπίτι αρκετά ευρύχωρο ώστε να στεγάσει συνιστώσες, τάσεις, πλατφόρμες, ρεύματα, υπορεύματα και κάθε πιθανή εκδοχή πολιτικής διαφωνίας. Σήμερα, όμως, μοιάζει να επιβεβαιώνεται η παλιά κακή συνήθεια του χώρου: όταν υπάρχουν δύο αριστεροί σε ένα δωμάτιο, στο τέλος προκύπτουν τρία κόμματα.

Η άλλοτε κυβερνώσα παράταξη κατάφερε ένα επίτευγμα που δύσκολα συναντά κανείς στην ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή. Από κόμμα εξουσίας να μετατραπεί σε πολιτική «μητρική εταιρεία» διασπάσεων, τροφοδοτώντας συνεχώς την αγορά με νέα σχήματα, νέες κινήσεις και νέες αναζητήσεις. Αν συνεχιστεί ο ίδιος ρυθμός, δεν αποκλείεται στις επόμενες εκλογές να χρειάζεται ειδικός κατάλογος για να θυμάται ο ψηφοφόρος ποιος αποχώρησε από ποιον και γιατί.

Η Νέα Αριστερά, που δημιουργήθηκε για να εκφράσει μια νέα αρχή, πρόλαβε μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα να γνωρίσει τις χαρές της εσωστρέφειας και τις παραδοσιακές ασκήσεις υψηλής αριστερής γυμναστικής. Οι τελευταίες παραιτήσεις και αποχωρήσεις ήρθαν να αποδείξουν ότι στην ελληνική Αριστερά η διάσπαση δεν είναι ατύχημα· είναι σχεδόν πολιτιστική κληρονομιά.

Κάποτε οι διαφορές αφορούσαν την επανάσταση, τον ευρωκομμουνισμό και τη στρατηγική απέναντι στον καπιταλισμό. Σήμερα, ο απλός πολίτης δυσκολεύεται να καταλάβει αν οι διαφορές είναι ιδεολογικές, προσωπικές ή αν πρόκειται απλώς για μια παραδοσιακή αριστερή ανάγκη να διαφωνούν όλοι με όλους.

Το εντυπωσιακό είναι ότι, ενώ η κοινωνία αναζητά μια ισχυρή αντιπολίτευση, ο χώρος δείχνει να αναζητά κυρίως... νέες αφορμές για συνέδρια, ανακοινώσεις και αποχωρήσεις. Κάθε λίγους μήνες εμφανίζεται ένα νέο πολιτικό εγχείρημα που υπόσχεται να διορθώσει τα λάθη του προηγούμενου, μέχρι να έρθει η σειρά του να χωριστεί και αυτό σε ακόμη μικρότερα κομμάτια.

Ίσως τελικά ο ΣΥΡΙΖΑ να αφήσει τη μεγαλύτερη πολιτική του κληρονομιά όχι στις κυβερνητικές του θητείες αλλά στη συμβολή του στον εμπλουτισμό του ελληνικού κομματικού συστήματος. Άλλοι ιδρύουν σχολές σκέψης. Η ελληνική Αριστερά, εδώ και δεκαετίες, ιδρύει κόμματα.

Και όπως εξελίσσονται τα πράγματα, δεν αποκλείεται σύντομα η Βουλή να χρειαστεί περισσότερα έδρανα. Όχι επειδή αυξήθηκαν οι βουλευτές, αλλά επειδή αυξήθηκαν οι πρώην σύντροφοι.

Η ελληνική Αριστερά απέδειξε για άλλη μια φορά ότι μπορεί να διασπάται με αξιοθαύμαστη συνέπεια. Γιατί, όπως λέει και η παλιά πολιτική σοφία, όταν δύο σύντροφοι συμφωνούν σε όλα, κάποιος περισσεύει. Κι όταν διαφωνούν, ιδρύουν κόμμα…».
Το μόνο που μένει ενωμένο στην ελληνική Αριστερά είναι η παράδοση των διασπάσεων.
Ραντεβού στο επόμενο συνέδριο… εκτός αν προηγηθεί διάσπαση!

"Ο Πολιτευτής"

"Εκείνο που υψώνεται και σε εκμηδενίζει
είναι της καρδούλας μου το φως που ξεχειλίζει
και ότι σε γλιτώνει και σου δίνει την αιτία
είναι που χρειάζεται και η γραφειοκρατία.

Ο πρώτος προβοκάτορας απ’ όλους στη ζωή μου
είναι η αφεντιά σου που αντιγράφει τη φωνή μου.
άλλαξες το σώμα μου με έπιπλα και σκεύη
σαν τον σοσιαλισμό που σε βολεύει.

Χαρά να σε γιαούρτωνα εκεί που ρητορεύεις
εκεί που με χειροκροτάς χωρίς να το πιστεύεις
παίρνεις την αλήθεια μου και μου την κάνεις λιώμα
απ’ το πόδι με τραβάς βαθιά μέσα στο χώμα."

Ένα δισεκατομμύριο ερωτήματα για τη Δημοκρατία

 

Τα χρέη των κομμάτων και το έλλειμμα λογοδοσίας στη Δημοκρατία

Η δημοκρατία δεν κρίνεται μόνο από την ύπαρξη εκλογών. Κρίνεται καθημερινά από την ισονομία, τη λογοδοσία και την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς. Και λίγα ζητήματα αναδεικνύουν αυτό το πρόβλημα τόσο έντονα όσο τα υπέρογκα χρέη των δύο κομμάτων που κυριάρχησαν στην πολιτική ζωή της χώρας για δεκαετίες: της Νέας Δημοκρατίας και του ΠΑΣΟΚ.

Σύμφωνα με τους πρόσφατους δημοσιευμένους ισολογισμούς τους, τα συνολικά χρέη των δύο κομμάτων ξεπερνούν πλέον το ένα δισεκατομμύριο ευρώ. Πρόκειται για ένα ποσό που δεν μπορεί να θεωρηθεί απλώς ένα λογιστικό πρόβλημα. Είναι ένα πολιτικό, θεσμικό και βαθιά δημοκρατικό ζήτημα.
Η αντίφαση που βλέπει ο πολίτης

Ο μέσος πολίτης στην Ελλάδα γνωρίζει πολύ καλά τι σημαίνει οικονομική αδυναμία. Για ένα στεγαστικό δάνειο, για οφειλές προς το Δημόσιο ή για χρέη πολύ μικρότερου ύψους, μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με κατασχέσεις, πλειστηριασμούς και σοβαρές οικονομικές συνέπειες.

Την ίδια στιγμή, τα δύο μεγαλύτερα κόμματα της μεταπολίτευσης διατηρούν χρέη εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, τα οποία συσσωρεύονται εδώ και χρόνια χωρίς να έχει υπάρξει μια αντίστοιχη εικόνα λογοδοσίας που να γίνεται αντιληπτή από την κοινωνία.

Το ερώτημα που γεννιέται είναι απλό:

Πώς μπορεί να πειστεί ο πολίτης ότι οι κανόνες ισχύουν για όλους, όταν οι συνέπειες φαίνεται να είναι διαφορετικές για τους ισχυρούς και διαφορετικές για τους απλούς ανθρώπους;
Η νομιμότητα δεν αρκεί

Συχνά προβάλλεται το επιχείρημα ότι τα δάνεια των κομμάτων ήταν νόμιμα και ότι χορηγήθηκαν σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο της εποχής.

Ακόμη και αν αυτό ισχύει, η συζήτηση δεν τελειώνει εκεί.

Σε μια δημοκρατία, η νομιμότητα είναι η ελάχιστη προϋπόθεση. Δεν είναι όμως η μοναδική. Εξίσου σημαντικές είναι η πολιτική ευθύνη, η διαφάνεια και η λογοδοσία.

Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν:
Ποιοι ενέκριναν τα δάνεια.
Με ποια κριτήρια δόθηκαν.
Γιατί οι τράπεζες θεώρησαν ότι ήταν βιώσιμα.
Ποιο είναι σήμερα το σχέδιο αποπληρωμής τους.
Ποια είναι η πραγματική πιθανότητα να εξοφληθούν.

Χωρίς σαφείς απαντήσεις, η καχυποψία ενισχύεται.
Η δημοκρατία και η ισότητα απέναντι στον νόμο

Η βασική αρχή κάθε δημοκρατικού πολιτεύματος είναι ότι κανείς δεν βρίσκεται υπεράνω των κανόνων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα πολιτικό κόμμα πρέπει να αντιμετωπίζεται ακριβώς όπως μια εμπορική επιχείρηση. Τα κόμματα αποτελούν θεσμούς εκπροσώπησης και η λειτουργία τους έχει ιδιαίτερη σημασία για τη δημοκρατία.

Ωστόσο, η ειδική θεσμική θέση δεν μπορεί να μετατρέπεται σε ασυλία από την ευθύνη.

Όταν οι πολίτες αντιλαμβάνονται ότι οι ισχυροί οργανισμοί απολαμβάνουν προνόμια που οι ίδιοι δεν έχουν, η εμπιστοσύνη προς το πολιτικό σύστημα αρχίζει να διαβρώνεται.

Και όταν χάνεται η εμπιστοσύνη, χάνει έδαφος και η ίδια η δημοκρατία.
Το πραγματικό κόστος

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό.
Το μεγαλύτερο κόστος είναι θεσμικό.
Κάθε φορά που δημιουργείται η αίσθηση δύο μέτρων και δύο σταθμών, ενισχύεται η πεποίθηση ότι η πολιτική λειτουργεί με διαφορετικούς κανόνες από αυτούς που ισχύουν για την κοινωνία.

Αυτό οδηγεί σε απογοήτευση, αποχή από τις εκλογές και απαξίωση των δημοκρατικών θεσμών.

Η δημοκρατία όμως δεν μπορεί να επιβιώσει μόνο με νόμους. Χρειάζεται εμπιστοσύνη.
Η ανάγκη για πραγματική λογοδοσία

Η συζήτηση για τα κομματικά χρέη δεν πρέπει να γίνεται με όρους κομματικής αντιπαράθεσης. Δεν αφορά μόνο τη Νέα Δημοκρατία ή το ΠΑΣΟΚ. Αφορά τη σχέση των πολιτών με το πολιτικό σύστημα συνολικά.

Η ουσία είναι μία:
Σε μια δημοκρατία, όσοι ζητούν από τους πολίτες να τηρούν τους νόμους και να αναλαμβάνουν τις υποχρεώσεις τους, οφείλουν πρώτοι να δίνουν το παράδειγμα.
Η λογοδοσία δεν είναι τιμωρία. Είναι προϋπόθεση δημοκρατικής νομιμοποίησης.
Και όσο παραμένουν αναπάντητα ερωτήματα γύρω από τα τεράστια κομματικά χρέη, τόσο θα παραμένει ανοιχτό ένα κρίσιμο ερώτημα για τη χώρα:

Σε μια φιλελεύθερη δημοκρατία, η νομιμοποίηση δεν προέρχεται μόνο από τις εκλογές αλλά και από:
την ισότητα απέναντι στον νόμο,
τη διαφάνεια,
τον έλεγχο της εξουσίας,
τη δυνατότητα απόδοσης ευθυνών.
Τα πιο πρόσφατα δημοσιευμένα οικονομικά στοιχεία δείχνουν ότι τόσο η Νέα Δημοκρατία όσο και το ΠΑΣΟΚ εξακολουθούν να έχουν από τα μεγαλύτερα κομματικά χρέη στην Ευρώπη.
Νέα Δημοκρατία

Σύμφωνα με τον ισολογισμό για το οικονομικό έτος 2024 που δημοσιεύθηκε το 2025:
Συνολικές οφειλές: περίπου 541,9 εκατ. ευρώ
Χρέη προς τράπεζες: περίπου 531 εκατ. ευρώ
Αύξηση μέσα σε ένα έτος: περίπου 54 εκατ. ευρώ
Τα έσοδα του κόμματος για το 2024 αναφέρονται γύρω στα 18,4 εκατ. ευρώ, ενώ τα λειτουργικά έξοδα ξεπέρασαν τα 71 εκατ. ευρώ

ΠΑΣΟΚ

Με βάση τον ισολογισμό του 2024:
Συνολικό χρέος: περίπου 507 εκατ. ευρώ
Τραπεζικά δάνεια: περίπου 502,2 εκατ. ευρώ
Αύξηση σε σχέση με το 2023: περίπου 56,8 εκατ. ευρώ
Το μεγαλύτερο μέρος αφορά δανειακές υποχρεώσεις προς τράπεζες.

Άρα, με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, τα δύο κόμματα μαζί εμφανίζουν υποχρεώσεις που ξεπερνούν το 1 δισεκατομμύριο ευρώ.
Πώς δημιουργήθηκαν αυτά τα χρέη;

Οι βασικοί λόγοι που αναφέρονται διαχρονικά είναι:
Μεγάλος τραπεζικός δανεισμός πριν από την οικονομική κρίση.
Δάνεια με εγγύηση μελλοντικές κρατικές επιχορηγήσεις.
Πτώση εκλογικών ποσοστών και μείωση κρατικής χρηματοδότησης μετά το 2010.
Συσσώρευση τόκων και αναχρηματοδοτήσεων επί πολλά χρόνια.
Το βασικό πολιτικό ερώτημα

Η μεγάλη δημόσια αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο το ύψος των χρεών, αλλά και:
αν αυτά τα δάνεια θα αποπληρωθούν πλήρως,
με ποιους όρους τα χορήγησαν οι τράπεζες,
αν οι όροι ήταν αντίστοιχοι με αυτούς που ισχύουν για πολίτες και επιχειρήσεις,
και κατά πόσο οι μελλοντικές κρατικές επιχορηγήσεις επαρκούν για την εξυπηρέτησή τους.

Στην πράξη όμως, όταν το χρέος είναι εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ και τα ετήσια έσοδα πολύ μικρότερα, η πλήρης αποπληρωμή είναι εξαιρετικά δύσκολη.
Ποιος τελικά «χάνει» αν δεν αποπληρωθούν;

Αυτό είναι το πολιτικά ευαίσθητο ερώτημα.
Οι τράπεζες που χορήγησαν τα δάνεια έχουν ανακεφαλαιοποιηθεί στο παρελθόν με δημόσιους πόρους και ιδιωτικά κεφάλαια. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι τυχόν μη είσπραξη μεγάλου μέρους των δανείων μεταφέρει το κόστος έμμεσα στο τραπεζικό σύστημα και τελικά στην οικονομία. Από την άλλη πλευρά, οι τράπεζες υποστηρίζουν ότι διαχειρίζονται τα δάνεια σύμφωνα με τους κανόνες που ισχύουν για όλες τις προβληματικές απαιτήσεις.
Η μεγάλη διαμάχη

Οι επικριτές των ΝΔ και ΠΑΣΟΚ λένε:
ότι τα κόμματα αυτά έλαβαν δάνεια που ένας απλός πολίτης ή μια μικρή επιχείρηση δύσκολα θα έπαιρνε,
ότι δεν έχει υπάρξει αντίστοιχη αυστηρότητα με αυτήν που αντιμετώπισαν πολλοί δανειολήπτες.

Οι υποστηρικτές τους απαντούν:
ότι τα δάνεια ήταν νόμιμα σύμφωνα με το τότε τραπεζικό και πολιτικό πλαίσιο,
ότι η μεγάλη οικονομική κρίση ανέτρεψε τις προβλέψεις πάνω στις οποίες είχαν δοθεί.

Γι' αυτό το θέμα παραμένει πολιτικά επίμαχο μέχρι σήμερα. Δεν υπάρχει σοβαρή διαφωνία για το γεγονός ότι τα χρέη είναι πολύ μεγάλα· η διαφωνία αφορά κυρίως το πώς δημιουργήθηκαν, ποιος φέρει την ευθύνη και ποια πρέπει να είναι η λύση.

Η συζήτηση για τα χρέη των κομμάτων δεν αφορά μόνο αριθμούς, ισολογισμούς ή τραπεζικές συμβάσεις. Αφορά κάτι βαθύτερο: τη σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες και τους θεσμούς που τους κυβερνούν.

Σε μια εποχή όπου οι πολίτες καλούνται καθημερινά να ανταποκρίνονται στις οικονομικές τους υποχρεώσεις, να αποδέχονται τις συνέπειες των επιλογών τους και να σέβονται τους νόμους του κράτους, είναι εύλογο να απαιτούν το ίδιο επίπεδο ευθύνης από όσους διεκδικούν ή ασκούν την εξουσία.

Η δημοκρατία δεν αποδυναμώνεται από τα δύσκολα ερωτήματα. Αντίθετα, ενισχύεται όταν τα αντιμετωπίζει με ειλικρίνεια, διαφάνεια και λογοδοσία. Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι η ύπαρξη των ερωτημάτων, αλλά η απουσία πειστικών απαντήσεων.

Γιατί τελικά η εμπιστοσύνη των πολιτών δεν κερδίζεται με συνθήματα ούτε επιβάλλεται με νόμους. Κερδίζεται όταν οι κανόνες ισχύουν για όλους, χωρίς εξαιρέσεις, χωρίς προνόμια και χωρίς την παραμικρή σκιά ότι κάποιοι είναι πιο ίσοι από τους υπόλοιπους.

Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο χρέος που οφείλει να εξοφλήσει κάθε δημοκρατία.


"We don't get fooled again
We'll be fighting in the streets
With our children at our feet
And the morals that they worship will be gone

I'll tip my hat to the new Constitution
Take a bow for the new revolution
Smile and grin at the change all around
We don't get fooled again

A change, it had to come

We knew it all along
We were liberated from the fold, that's all

Το γλυκό πουλί της εξουσίας

 

Στη διεθνή και εγχώρια πολιτική ορολογία, ο όρος «περιστέρια» (doves) χρησιμοποιείται μεταφορικά για να περιγράψει πολιτικούς, διπλωμάτες ή ηγέτες που ακολουθούν φιλειρηνική και μετριοπαθή πολιτική, σε αντίθεση με τα «γεράκια» (hawks) που θεωρούνται πιο σκληροπυρηνικοί ή φιλοπόλεμοι.

Στην Ελλάδα το περιστέρι δεν είναι απλώς πουλί.
Είναι πολιτικός συνεργάτης.

Άλλοι το κρατούσαν για την ειρήνη, άλλοι για την εικόνα, κι ο Γιώργος Καρατζαφέρης το είχε σχεδόν για συμπαρουσιαστή.
Έβλεπες το περιστέρι στον ώμο και δεν ήξερες αν ξεκινά πολιτική ομιλία ή casting για βιβλική ταινία.

Γενικά ο Έλληνας πολιτικός λατρεύει τα σύμβολα:
σημαίες, ζεϊμπέκικα, αγκαλιές με γιαγιάδες και φυσικά περιστέρια.
Γιατί άμα αφήσεις ένα περιστέρι να πετάξει την κατάλληλη στιγμή, μπορεί για λίγα δευτερόλεπτα να ξεχάσει ο κόσμος ότι δεν πετάει ούτε ο μισθός ούτε η σύνταξη.

Και το πιο άδικο είναι για τα ίδια τα περιστέρια.
Ξεκίνησαν ως σύμβολα ειρήνης και κατάντησαν να συμμετέχουν άθελά τους στην ελληνική πολιτική σκηνή.
Αν μπορούσαν να μιλήσουν, μάλλον θα έλεγαν:
“Άσε μας κάτω άνθρωπέ μου… εμείς για πλατεία βγήκαμε, όχι για κυβέρνηση.”»

Τα περιστέρια των πολιτικών δεν είναι σαν τα άλλα.
Τα κανονικά ψάχνουν ψίχουλα· αυτά ψάχνουν κάμερες.
Εμφανίζονται λίγο πριν τις εκλογές, κάνουν δυο κύκλους πάνω από το κεφάλι σου, αφήνουν μερικές υποσχέσεις και μετά εξαφανίζονται μέχρι την επόμενη περίοδο ζευγαρώματος… με την εξουσία.

Τα βλέπεις στις πλατείες να περπατούν περήφανα, φουσκωμένα, λες και έσωσαν τον κόσμο, ενώ στην πραγματικότητα απλώς άλλαξαν κόμμα τρεις φορές και γραβάτα πέντε.
Άμα τους πετάξεις μια θέση, μια επιδότηση ή κανένα τηλεοπτικό πάνελ, μαζεύονται αμέσως κοπάδι.

Και το εντυπωσιακό είναι ότι όλοι παραπονιούνται γι’ αυτά, αλλά πάντα κάποιος συνεχίζει να τα ταΐζει.
Γι’ αυτό έχουν αποθρασυνθεί.
Το απλό περιστέρι θα σου λερώσει το μπαλκόνι.
Το πολιτικό περιστέρι μπορεί να σου λερώσει όλη σου την ζωή.

Κι όμως, κάθε φορά που έρχονται εκλογές, τα κοιτάμε με ελπίδα:
“Ίσως αυτό να είναι διαφορετικό.”
Αλλά στο τέλος όλα κάνουν το ίδιο:
λίγο θόρυβο, πολύ φούσκωμα και στο τέλος… κάτι αφήνουν πάνω μας πριν πετάξουν.


Στην Ελλάδα το περιστέρι έχει γίνει σχεδόν πολιτικό σύμβολο.
Άλλος το αφήνει ελεύθερο για την ειρήνη, άλλος για την τηλεόραση κι άλλος γιατί έτυχε να έχει κάμερες μπροστά.

Θυμάσαι εκείνες τις εποχές που οι πολιτικοί πήγαιναν σε πλατείες, άφηναν δύο περιστέρια στον αέρα και νόμιζες ότι ξεκινούσε είτε προεκλογική καμπάνια είτε διαγωνισμός ταχυδακτυλουργών;
Το περιστέρι πετούσε… κι η οικονομία προσγειωνόταν.

Εχουμε δει πολιτικούς να κρατάνε περιστέρια με τόση τρυφερότητα, που αν έδειχναν την ίδια αγάπη και στους λογαριασμούς της ΔΕΗ, θα είχαμε γίνει Ελβετία.
Άλλοι τα άφηναν να πετάξουν για να συμβολίσουν “την ελπίδα του λαού”.
Το πρόβλημα είναι ότι συνήθως το μόνο που πετούσε τελικά ήταν οι τιμές.

Κάθε κόμμα έχει το δικό του περιστέρι:
Το δεξιό περιστέρι πετάει πειθαρχημένα και ζητά επενδύσεις.
Το αριστερό περιστέρι πετάει συλλογικά αλλά κανείς δεν ξέρει ποιος κρατά το τιμόνι.
Το κεντρώο περιστέρι πετάει και προς τις δύο κατευθύνσεις για να είναι μέσα σε όλες τις κυβερνήσεις.



Κάποτε τα περιστέρια συμβόλιζαν την ειρήνη.
Σήμερα στην Ελλάδα συμβολίζουν ότι “έρχονται εκλογές, κρύψτε τα πορτοφόλια και ανοίξτε τις τηλεοράσεις”.

«Στην Ελλάδα οι πολιτικοί αγαπούν πολύ τα περιστέρια.
Άλλοι τα αφήνουν ελεύθερα για την ειρήνη, άλλοι για το δελτίο των 8.

Από τις εποχές του Ανδρέας Παπανδρέου, που κάθε συγκέντρωση έμοιαζε με λαϊκό πανηγύρι και απελευθέρωση συμβόλων, μέχρι τις πιο τηλεοπτικές εποχές του Αλέξης Τσίπρας και του Κυριάκος Μητσοτάκης, το περιστέρι πάντα είχε θέση δίπλα στη σημαία και μπροστά στην κάμερα.

Ο Έλληνας πολιτικός βλέπει περιστέρι και σκέφτεται:
“Να μια ωραία ευκαιρία για συμβολισμό.”
Το περιστέρι βέβαια βλέπει πολιτικό και σκέφτεται:
“Κράτα μικρό καλάθι και πέτα όσο πιο γρήγορα μπορείς.”

Και κάπως έτσι, δεκαετίες τώρα, τα περιστέρια στην Ελλάδα έχουν πετάξει περισσότερο από τις υποσχέσεις.
Τουλάχιστον αυτά, όταν φεύγουν, ξέρεις ότι κάποτε θα επιστρέψουν...»

Το βιβλίο ξεκινάει με την παραίτηση του κ. Τσίπρα από πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ, μετά την δραματική ήττα του στις εκλογές του 2023. Ο Αλέξης Τσίπρας ξυπνάει από έναν θόρυβο στο μπαλκόνι του λέει, και όταν βγαίνει έξω να δει τι συμβαίνει, ανακαλύπτει ότι ένα περιστέρι έχει εγκλωβιστεί εκεί και δεν μπορεί να φύγει. Ο ακόμα τότε πρόεδρος του κόμματος της ριζοσπαστικής αριστεράς, το πιάνει στα χέρια του και το αφήνει να πετάξει, το ελευθερώνει για όσους είστε στουρνάρια και δεν καταλαβαίνετε τους ιδιαίτερους συμβολισμούς του Αλέξη Τσίπρα. Επιστρέφοντας στο δωμάτιο, εξηγεί στην σύζυγό του Μπέτυ τι έχει συμβεί και της λέει: "Απίστευτο και σημαδιακό. Τώρα πια είμαι απόλυτα σίγουρος για την απόφασή μου". Και παραιτείται.

Τα περιστέρια δεν χρησιμοποιήθηκαν μόνο στην Ελλάδα.
Και στο εξωτερικό οι πολιτικοί τα αγάπησαν πολύ — κυρίως όταν υπήρχαν κάμερες κοντά.

Ο Ουίνστον Τσώρτσιλ αγαπούσε τα σύμβολα δύναμης.
Ο Τζον Φ. Κένεντι είχε το χαμόγελο και τη φωτογένεια.
Ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ μιλούσε για ειρήνη και αλλαγή.
Αλλά κάπου ανάμεσα σε όλους αυτούς, πάντα πεταγόταν κι ένα περιστέρι για να δείξει ότι “έρχεται μια νέα εποχή”.

Το θέμα είναι ότι το περιστέρι έχει μπλέξει άσχημα στην πολιτική.
Το αφήνουν ελεύθερο για να συμβολίσει την ειρήνη και μετά αρχίζουν οι κυρώσεις, οι φόροι και τα τηλεοπτικά πάνελ.

Και βέβαια υπάρχουν και οι άτυχες στιγμές.
Γιατί το περιστέρι είναι το μόνο πλάσμα στον κόσμο που μπορεί να καταστρέψει διπλωματική φωτογραφία μέσα σε μισό δευτερόλεπτο.
Ένας ηγέτης ανοίγει τα χέρια με ύφος “ελπίδα για την ανθρωπότητα”…
και το περιστέρι αποφασίζει εκείνη ακριβώς τη στιγμή να του αφήσει αναμνηστικό στο σακάκι.

Ίσως τελικά τα περιστέρια να είναι οι μόνοι που βλέπουν τους πολιτικούς από ψηλά και λένε:
“Καλά… ούτε εμείς δεν πετάμε τόσο όσο οι υποσχέσεις τους.”»

«Τα περιστέρια πέταξαν. Τα κάγκελα έμειναν.»

"Bird on the Wire
Σαν πουλί στο σύρμα
Σαν μεθυσμένος σε μεταμεσονύκτια χορωδία
Προσπάθησα με τον τρόπο μου να είμαι ελεύθερος"

Το Καρτέλ της Εξουσίας:

 Πώς η «Ομερτά» του Ρουσφετιού Σκοτώνει την Ελλάδα

Εις μνήμην -- η δημόσια υπηρεσία μας όπως ήταν , ένα πολιτικό σκίτσο του 1877 από τον Thomas Nast που δείχνει ένα άγαλμα του Andrew Jackson πάνω σε ένα γουρούνι να στέκεται πάνω από «απάτη», «δωροδοκία» και «λάφυρα» και να τρώει «λεηλασία».

Η διακομματική συμπαιγνία και το πώς το ρουσφέτι μετατρέπει τον πολίτη σε μαριονέτα, ανεξάρτητα από το ποιος κυβερνά.
Ρουσφέτι είναι μια λέξη που «πονάει» αρκετά στην ελληνική πραγματικότητα.
Με απλά λόγια, είναι η χαριστική παροχή ή η εξυπηρέτηση που κάνει κάποιος (συνήθως πολιτικός ή άτομο με εξουσία) σε κάποιον άλλον, με αντάλλαγμα την πολιτική υποστήριξη ή την ψήφο του.
Είναι αυτό το κλασικό «μέσον» ή «βύσμα» που χρησιμοποιείται για να παρακαμφθούν οι νόμιμες διαδικασίες — για παράδειγμα σε μια πρόσληψη στο δημόσιο, σε μια μετάθεση στον στρατό ή για να σβηστεί μια κλήση.
Η λέξη έχει τις ρίζες της στην οθωμανική περίοδο (από το τουρκικό rüşvet), όπου σήμαινε τη δωροδοκία, αλλά στην Ελλάδα κατέληξε να περιγράφει όλο το σύστημα των πελατειακών σχέσεων.
Η Ηθική Διάβρωση της Κοινωνίας
Το μεγαλύτερο έγκλημα του πολιτικού συστήματος είναι ότι επέβαλε το ρουσφέτι ως αναγκαιότητα. Ανάγκασε τον πολίτη να γίνει «πελάτης» για να βρει το δίκιο του ή για να εξασφαλίσει τα αυτονόητα. Έτσι, το σύστημα αυτοσυντηρείται: οι πολιτικοί προσφέρουν λύσεις σε προβλήματα που οι ίδιοι δημιούργησαν, ζητώντας ως αντάλλαγμα την ανοχή στη διαφθορά τους, δημιουργωντας ετσι τους συγχρονους ραγιαδες.
Ραγιας τουρκική λέξη «reaya», η οποία έχει αραβική ρίζα. Σημαίνει «ποίμνιο», «υπήκοοι» ή «λαός υπό την προστασία της εξουσίας». Σήμερα, η λέξη χρησιμοποιείται μεταφορικά για να περιγράψει άτομα που δέχονται την καταπίεση χωρίς να αντιστέκονται.

Κυβέρνηση και Αντιπολίτευση παίζουν ένα θέατρο σκιών. Η εκάστοτε κυβέρνηση διορίζει τους «δικούς της» και η αντιπολίτευση φωνάζει, όχι επειδή διαφωνεί με τη μέθοδο, αλλά επειδή δεν είναι οι «δικοί της» στη θέση. Όταν έρθει η ώρα της λογοδοσίας, οι εξεταστικές επιτροπές γίνονται πλυντήρια ευθυνών. Το ρουσφέτι είναι ο συνεκτικός δεσμός που τους κρατά όλους στο απυρόβλητο.

2. Το Κράτος ως Λάφυρο
Οταν το κράτος  δρα σαν γκαγκστερ και όχι ως υπηρέτης του πολίτη, αλλά ως λάφυρο που μοιράζεται μετά από κάθε εκλογική αναμέτρηση. Από τις διοικήσεις των νοσοκομείων μέχρι τους οργανισμούς λιμένων, οι θέσεις δεν καλύπτονται από τους ικανούς, αλλά από τους «πιστούς». Αυτή η οριζόντια αναξιοκρατία είναι που κάνει το σύστημα να καταρρέει σε κάθε κρίση, ενώ οι υπεύθυνοι απλώς μεταθέτουν τις ευθύνες ο ένας στον άλλον.

3. Η Δικαιοσύνη υπό Πολιορκία
 Το ρουσφέτι στην κορυφή της πυραμίδας —ο διορισμός της ηγεσίας της Δικαιοσύνης από την εκάστοτε κυβέρνηση— εξασφαλίζει ότι τα μεγάλα ψάρια δεν θα πιαστούν ποτέ στα δίχτυα. Η αίσθηση του πολίτη ότι «ο ένας καλύπτει τον άλλον» δεν είναι παρανοϊκή· είναι το αποτέλεσμα μιας σειράς υποθέσεων που μπαίνουν στο αρχείο ή παραγράφονται.

Στην πολιτική και τη διακυβέρνηση , ένα σύστημα λεηλασίας (γνωστό και ως σύστημα πατρωνίας ) είναι μια πρακτική κατά την οποία ένα πολιτικό κόμμα , μετά τη νίκη του στις εκλογές, δίνει κυβερνητικές θέσεις εργασίας στους υποστηρικτές, τους φίλους του ( νεποτισμός ) και τους συγγενείς του ( νεποτισμός ) ως ανταμοιβή για την προσπάθεια προς τη νίκη και ως κίνητρο για να συνεχίσουν να εργάζονται για το κόμμα. Έρχεται σε αντίθεση με ένα σύστημα αξιοκρατίας , όπου τα αξιώματα απονέμονται ή προάγονται με βάση ένα μέτρο αξίας , ανεξάρτητο από την πολιτική δραστηριότητα. Ο όρος χρησιμοποιήθηκε ιδιαίτερα στην πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών , όπου η ομοσπονδιακή κυβέρνηση λειτουργούσε με ένα σύστημα λεηλασίας μέχρι την ψήφιση του Νόμου Pendleton το 1883, μετά από ένα κίνημα μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης . Στη συνέχεια, το σύστημα λεηλασίας αντικαταστάθηκε σε μεγάλο βαθμό από ένα μη κομματικό σύστημα βασισμένο στην αξιοκρατία σε ομοσπονδιακό επίπεδο των Ηνωμένων Πολιτειών.
 Η πολιτική πατρωνία ή την πατρωνική πολιτική , η οποία είναι η χρήση κρατικών πόρων για την ανταμοιβή ατόμων για την εκλογική τους υποστήριξη
Σε πολλές χώρες της Λατινικής Αμερικής, η διεφθαρμένη πατρωνία αναπτύχθηκε ως μέσο διατήρησης του ελέγχου επί του πληθυσμού, συγκεντρώνοντας την οικονομική και πολιτική δύναμη σε μια μικρή μειοψηφία που κατείχε προνόμια που η πλειοψηφία του πληθυσμού δεν είχε.  Σε αυτό το σύστημα, ο πατρόν κατέχει εξουσία και επιρροή σε ένα λιγότερο ισχυρό άτομο, το οποίο προστατεύει παρέχοντας χάρες σε αντάλλαγμα για πίστη και αφοσίωση. Το σύστημα, με ρίζες στη Φεουδαρχία , σχεδιάστηκε για να διατηρεί ένα φθηνό, υποταγμένο εργατικό δυναμικό, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να περιορίσει το κόστος παραγωγής και να επιτρέψει στον πλούτο και τα προνόμιά του να μονοπωλούνται από μια μικρή ελίτ. 

Πολύ μετά την κατάργηση της δουλείας και άλλων μορφών δουλείας, όπως τα συστήματα encomienda και repartimiento , η πατρωνία χρησιμοποιήθηκε για τη διατήρηση άκαμπτων ταξικών δομών.  Με την άνοδο της εργατικής τάξης, η παραδοσιακή πατρωνία άλλαξε τον 20ό αιώνα για να επιτρέψει κάποια συμμετοχή στις δομές εξουσίας, αλλά πολλά συστήματα εξακολουθούν να ευνοούν μια μικρή ισχυρή ελίτ, η οποία διανέμει οικονομικές και πολιτικές χάρες σε αντάλλαγμα για οφέλη στις κατώτερες τάξεις. 

Από την "Ομερτά" στην Αξιοκρατία – Υπάρχει Διέξοδος;
Το ερώτημα δεν είναι αν θα αλλάξουν τα κόμματα –η ιστορία απέδειξε ότι το DNA τους είναι προγραμματισμένο για την αυτοσυντήρηση. Το ερώτημα είναι αν εμείς, ως κοινωνία, θα συνεχίσουμε να δεχόμαστε το ρουσφέτι ως «αναγκαίο κακό». Η λύση δεν θα έρθει από αυτούς που ωφελούνται από το σκοτάδι, αλλά από τη θεσμική επιβολή του φωτός:
Πλήρης Αποκομματικοποίηση της Διοίκησης: Επιλογή ηγεσιών σε Δικαιοσύνη, Υγεία και Σώματα Ασφαλείας από ανεξάρτητα σώματα, χωρίς καμία κυβερνητική παρέμβαση.
Ψηφιακή Διαφάνεια Παντού: Κάθε ευρώ, κάθε πρόσληψη και κάθε ανάθεση να είναι προσβάσιμη σε πραγματικό χρόνο από τον πολίτη.
Πραγματική Τιμωρία: Κατάργηση των νόμων περί ευθύνης υπουργών και των ειδικών παραγραφών που μετατρέπουν τη Βουλή σε δικαστήριο συναδέλφων.
Όσο επιτρέπουμε στο «καρτέλ της εξουσίας» να ορίζει την τύχη μας με ανταλλάγματα, η Ελλάδα θα παραμένει μια χώρα-σκιά της Ευρώπης. Η αξιοκρατία δεν χαρίζεται από κανένα κόμμα· επιβάλλεται από πολίτες που αρνούνται να γίνουν πελάτες. Το 2026 πλησιάζει και το δίλημμα είναι πλέον υπαρξιακό: Ή τελειώνουμε με το ρουσφέτι, ή το ρουσφέτι θα τελειώσει την Ελλάδα.

Στην  Αμερικη το ρουσφετι το λενε "Συστημα λάφυρων"γνωστό και ως Σύστημα Χορηγίας — ήταν διαδεδομένο στην πολιτική σκηνή του 19ου αιώνα και ήταν μια διαδικασία όπου οι επικεφαλής των πολιτικών κομμάτων αντάμειβαν τους πιστούς υποστηρικτές τους με κυβερνητικές θέσεις εργασίας, θέσεις και συμβόλαια. Αυτό συχνά οδηγούσε σε πολιτική αστάθεια και σε αρκετά γνωστά περιστατικά διαφθοράς

Αυτό το πολιτικό καρτούν του 1887 απεικονίζει τον Πρόεδρο Γκρόβερ Κλίβελαντ να αφαιρεί ένα νεκρό δέντρο με την ένδειξη «Σύστημα Λάφυρων», ενώ ο Τζορτζ Γουίλιαμ Κέρτις παρακολουθεί. Πηγή εικόνας: Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγο .

Συνδικαλισμός: η εκπροσώπηση γίνεται καρέκλα

 

Όταν ο ρόλος γίνεται μόνιμος, η ευθύνη γίνεται διακοσμητική

Συνδικαλισμός: Από όπλο των εργαζομένων… σε επάγγελμα εξουσίας;


Ο συνδικαλισμός γεννήθηκε ως ανάγκη. Ως φωνή. Ως αντίβαρο. Ήταν το εργαλείο των πολλών απέναντι στους λίγους. Σήμερα όμως, σε αρκετές περιπτώσεις, μοιάζει περισσότερο με ένα κλειστό σύστημα εξουσίας που αναπαράγει τον εαυτό του, παρά με μια ζωντανή έκφραση των εργαζομένων.
Ο συνδικαλισμός ξεκίνησε ως πράξη ευθύνης. Στην πορεία, σε ορισμένες περιπτώσεις, εξελίχθηκε σε ρόλο. Και για κάποιους, κατέληξε σε κάτι εντυπωσιακά ανθεκτικό στον χρόνο: μια καριέρα χωρίς σαφή ημερομηνία λήξης.

Με αφορμή το πρόσφατο σκάνδαλο, που ήρθε να προστεθεί σε μια μακρά λίστα “παρεκτροπών”, τίθεται ένα ερώτημα που πολλοί αποφεύγουν:
Μήπως ορισμένοι συνδικαλιστές έχουν πάψει προ πολλού να εκπροσωπούν εργαζόμενους — και εκπροσωπούν πλέον μόνο τον εαυτό τους;

Καρέκλες που δεν αδειάζουν ποτέ. Εκλογές που θυμίζουν τυπική διαδικασία. Συνδικαλιστές που εξελίσσονται σε “επαγγελματίες εκπροσώπους”, αποκομμένοι από τον χώρο εργασίας που υποτίθεται ότι υπηρετούν. Και, φυσικά, σχέσεις εξάρτησης με πολιτικά και οικονομικά κέντρα.

Το πρόβλημα δεν είναι ο συνδικαλισμός. Το πρόβλημα είναι η μετάλλαξή του.

Τα τελευταία χρόνια έχουν περάσει διοικήσεις, κυβερνήσεις, κρίσεις, μνημόνια — αυτοί εκεί. Σταθερή αξία. Σαν τα έπιπλα.

Και κάπου εκεί αρχίζει το ωραίο: επιτροπές, συνεδριάσεις, “διαβουλεύσεις”, ταξιδάκια, επαφές. Ένα ολόκληρο παράλληλο σύμπαν, όπου ο εργαζόμενος υπάρχει κυρίως ως έννοια — όχι ως άνθρωπος.
Ο εργαζόμενος που βλέπει όλα αυτά, δεν θυμώνει απλώς. Απομακρύνεται. Σηκώνει τα χέρια. Λέει “όλοι ίδιοι είναι” και τελειώνει εκεί η συμμετοχή, οπως εχει συμβεί και με την πολιτική και τα κόμματα τους, που δεν εμπνεουν κανένα πια, ουτε τα παρωχημενα συνθηματα τους ουτε οι λογοι τους χωρίς ουσία. Ειναι μακρυα απο την πραγματικη ζωή και τα προβληματα της καθημερινότητας ενός ανθρώπου που εργαζεται.

Και έτσι, ο συνδικαλισμός καταφέρνει το ακατόρθωτο:
να μην τον πολεμούν οι απέξω, αλλά να τον αδειάζουν οι ίδιοι οι άνθρωποι που υποτίθεται ότι εκπροσωπεί.

Υπάρχουν συνδικαλιστές που έχουν ξεχάσει πότε δούλεψαν τελευταία φορά κανονικά. Που μιλούν στο όνομα εργαζομένων τους οποίους δεν συναντούν ποτέ. Που διαπραγματεύονται χωρίς να λογοδοτούν και αποφασίζουν χωρίς να ρωτούν.

Ας είμαστε ειλικρινείς: το πρόβλημα δεν είναι μεμονωμένο. Είναι δομικό.

Όσο ο συνδικαλισμός παραμένει επάγγελμα και όχι αποστολή, τέτοια φαινόμενα δεν θα είναι η εξαίρεση — θα είναι ο κανόνας.

Και τότε, το ερώτημα δεν είναι ποιος φταίει.
Είναι ποιος θα τολμήσει να το αλλάξει.

Όταν ο συνδικαλιστής αποκτά περισσότερα προνόμια από τον εργαζόμενο που εκπροσωπεί, κάτι έχει πάει στραβά. Όταν η διαφάνεια γίνεται ενοχλητική και η λογοδοσία θεωρείται “επίθεση”, τότε δεν μιλάμε για αγώνα — μιλάμε για κατεστημένο.

Και ίσως το πιο ανησυχητικό: η απαξίωση που προκαλούν τέτοια φαινόμενα δεν πλήττει μόνο τα πρόσωπα. Πλήττει την ίδια την έννοια της συλλογικής διεκδίκησης. Κάνει τους εργαζόμενους να αποστρέφονται τη συμμετοχή. Να αποσύρονται. Να σιωπούν.

Αν ο συνδικαλισμός θέλει να έχει μέλλον, πρέπει πρώτα να καθαρίσει το παρόν του.
Με πραγματική διαφάνεια. Με όρια θητειών. Με επιστροφή στη βάση.

Γιατί διαφορετικά, το μεγαλύτερο σκάνδαλο δεν θα είναι αυτό που αποκαλύφθηκε σήμερα — αλλά αυτό που θα συνεχίσει να συμβαίνει αύριο.

Το πρόσφατο σκάνδαλο δεν ήρθε να ανατρέψει μια υγιή εικόνα. Ήρθε να φωτίσει κάτι που υπήρχε ήδη, απλώς πολλοί προτιμούσαν να το αφήνουν στο ημίφως.

«Κάποια πράγματα δεν αποκαλύπτονται ξαφνικά. Απλώς, κάποια στιγμή, σταματούν να κρύβονται τόσο καλά.»

"Μία διαδήλωση δέκα μικρόφωνα
και τα μεγάφωνα στη διαπασών
χιλιάδες δίποδα με μαγνητόφωνα
κι έχουν λουστεί με την ίδια λοσιόν
Ξεπουληθήκατε στο γιουσουρούμ
για ένα κουστούμ, για ένα κουστούμ
κι ο εαυτούλης σας πέταξε βζούμ
Ταρατατατζούμ, ταρατατατζούμ"

ABOUT ME

"ΓΙΑΤΙ ΒΑΘΕΙΑ ΜΟΥ ΔΟΞΑΣΑ"
Γιατί βαθιά μου δόξασα και πίστεψα τη γη
και στη φυγή δεν άπλωσα τα μυστικά φτερά μου,
μα ολάκερον ερίζωσα το νου μου στη σιγή,
νά που και πάλι αναπηδά στη δίψα μου η πηγή,
πηγή ζωής, χορευτική πηγή, πηγή χαρά μου...

Γιατί ποτέ δε λόγιασα το πότε και το πώς,
μα εβύθισα τη σκέψη μου μέσα στην πάσαν ώρα,
σα μέσα της να κρύβονταν ο αμέτρητος σκοπός,
νά τώρα που, ή καλοκαιριά τριγύρα μου είτε μπόρα,
λάμπ' η στιγμή ολοστρόγγυλη στο νου μου σαν οπώρα,
βρέχει απ' τα βάθη τ' ουρανού και μέσα μου ο καρπός!...

Γιατί δεν είπα: «εδώ η ζωή αρχίζει, εδώ τελειώνει...»
μα «αν είν' η μέρα βροχερή, σέρνει πιο πλούσιο φως...
μα κι ο σεισμός βαθύτερη τη χτίση θεμελιώνει,
τι ο ζωντανός παλμός της γης που πλάθει είναι κρυφός...»
ΑΓΓΕΛΟΣ ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΣ

WRECKING BALL POLITICS

 

Η παλιά παγκόσμια τάξη αποσυντίθεται ραγδαία, σύμφωνα με τους διοργανωτές της Διάσκεψης του Μονάχου

Διοργανώνεται από το 1963, ετησίως τον μήνα Φεβρουάριο, στο Μόναχο της Γερμανίας, στο ξενοδοχείο Bayerischer Hof.

Όπως το 1938  οι παραχωρήσεις του Μονάχου  στη ναζιστική Γερμανία στοιχειώνουν τις συνομιλίες   το 2026 και δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου χρόνος για ψευδαισθήσεις.

Μόναχο, 13–15 Φεβρουαρίου 2026 — Η 62η Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου (MSC) 

Η Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου,  με την πάροδο των δεκαετιών εξελίχθηκε σε κορυφαίο φόρουμ όπου ανώτερες πολιτικές, στρατιωτικές και διπλωματικές προσωπικότητες μπορούν να αντιμετωπίσουν προσωπικά τις παγκόσμιες προκλήσεις ασφάλειας.
Πάνω από 50 παγκόσμιοι ηγέτες θα συζητήσουν για έναν κόσμο «υπό καταστροφή».

Το Μόναχο έχει επανειλημμένα αποτελέσει σημείο καμπής στην παγκόσμια πολιτική. Ήταν εδώ, το 1938, που η Ευρώπη παρέδωσε την Τσεχοσλοβακία στον Χίτλερ,
το 2007 ο Πούτιν διακήρυξε μια πορεία προς την ντε φάκτο αποκατάσταση της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και το 2022 η Δύση συζήτησε πώς να σταματήσει την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Φέτος, το Μόναχο μπορεί να γίνει και πάλι ορόσημο.

Ισως τελικα  MSC να λειτουργεί ως κάτι περισσότερο από ένα απλό συνέδριο — είναι μια πλατφόρμα όπου δοκιμάζεται η στρατηγική, επαναβαθμονομούνται οι συμμαχίες και διαμορφώνονται αθόρυβα οι μελλοντικές πορείες, τόσο μέσω επίσημων συνεδριάσεων όσο και άτυπων συναντήσεων.

Το κύριο θέμα του MSC 2026 — «Υπό Καταστροφή» 

Μαλλον υπάρχει η εκτίμηση ότι η διεθνής τάξη μετά τον Ψυχρό Πόλεμο δεν διαβρώνεται πλέον αργά, αλλά αναδιαμορφώνεται ενεργά από τον πόλεμο, τη γεωπολιτική αντιπαλότητα, τον οικονομικό κατακερματισμό και την πολιτική πόλωση.

Η Ευρώπη βρίσκεται «εντελώς στο περιθώριο» των μεγάλων γεωπολιτικών εξελίξεων, την ώρα που η διεθνής σκηνή μετατρέπεται σε πεδίο άσκησης «πολιτική μπουλντόζας» από τους Ντόναλντ Τραμπ και Βλαντίμιρ Πούτιν.

Η διαπίστωση αυτή  ανήκει στον πρόεδρο της Διάσκεψης  Βόλφγκανγκ Ίσινγκερ, μιλώντας  στο περιθώριο της φετινής διοργάνωσης, απέδωσε την αποδυνάμωση της ευρωπαϊκής επιρροής πρωτίστως στην ίδια την Ευρώπη.

Όπως είπε, η Ευρωπη «απέτυχε να μιλήσει με μία φωνή» στα κρίσιμα ζητήματα της διεθνούς σκηνής.Το βασικό πρόβλημα, όπως το περιγράφει, δεν είναι μόνο οικονομικό ή στρατιωτικό. Είναι πολιτικό. Χωρίς κοινή στρατηγική και ενιαία φωνή, η Ευρώπη κινδυνεύει να παρακολουθεί τις εξελίξεις να διαμορφώνονται από άλλους — ακόμη και όταν διακυβεύεται το δικό της μέλλον.

Κατά τη διάρκεια τριών ημερών, το συνέδριο μετακινήθηκε από τη στρατηγική διάγνωση (Ημέρα 1), στην αντιπαράθεση με τις γεωπολιτικές πραγματικότητες (Ημέρα 2) και τέλος στον προβληματισμό για ένα ημιτελές μέλλον (Ημέρα 3).

ΗΜΕΡΑ 1 – Η ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΝΕΙ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟ



Στην έναρξη της διάσκεψης  Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προειδοποίησε ότι η βασισμένη σε κανόνες διεθνής τάξη « δεν υπάρχει πλέον με αυτή τη μορφή ». Ο πόλεμος της Ρωσίας εναντίον της Ουκρανίας, η μετατόπιση των παγκόσμιων σχέσεων δυνάμεων και η αβεβαιότητα σχετικά με τις μακροχρόνιες εγγυήσεις έχουν αλλάξει ριζικά το περιβάλλον ασφαλείας της Ευρώπης.

Ο Μερτς τόνισε ότι η διατλαντική συνεργασία παραμένει απαραίτητη, αλλά προειδοποιησε κατα του Ευρωπαικου εφησυχασμου

Η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει την πολιτική της συνοχή, τη βιομηχανική της βάση και τη στρατιωτική της ετοιμότητα. Το ΝΑΤΟ παραμένει κεντρικό, ωστόσο η Ευρώπη πρέπει να γίνει ένας πιο ικανός και αξιόπιστος παράγοντας εντός αυτού.

Το μήνυμά του καθόρισε την ημέρα: η ασφάλεια δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη — πρέπει να οικοδομηθεί.

 Η Αμερικανίδα βουλευτής Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτέζ, μέλος της Επιτροπής Ενέργειας και Εμπορίου της Βουλής των Αντιπροσώπων, υπογράμμισε ότι σημαντικά τμήματα του πολιτικού φάσματος των ΗΠΑ παραμένουν προσηλωμένα στη συνεργασία και όχι στην απομόνωση.

« Πολλοί από εμάς είμαστε εδώ για να πούμε ότι είμαστε εδώ και έτοιμοι για το επόμενο κεφάλαιο. Όχι για να αφήσουμε τον κόσμο να στραφεί στην απομόνωση, αλλά για να εμβαθύνουμε τη συνεργασία μας σε μια μεγαλύτερη και ενισχυμένη δέσμευση για ακεραιότητα στις αξίες μας », είπε.

Η κλιματική και περιβαλλοντική ασφάλεια κατείχαν επίσης εξέχουσα θέση. Ο κυβερνήτης της Καλιφόρνια, Γκάβιν Νιούσομ, επιβεβαίωσε ότι οι υποεθνικοί παράγοντες των ΗΠΑ εξακολουθούν να θεωρούν την κλιματική πολιτική ως ζήτημα ασφάλειας.

« Η αποφασιστικότητά μας να αντιμετωπίσουμε την κλιματική αλλαγή είναι διαρκής και παραμένουμε ένας σταθερός, αξιόπιστος εταίρος σε αυτόν τον αγώνα », σημείωσε.

Πέρα από την κεντρική σκηνή, οι υπουργοί Εξωτερικών και Άμυνας, ανώτεροι στρατιωτικοί ηγέτες και εκπρόσωποι διεθνών οργανισμών συγκέντρωσαν κοινές ανησυχίες: επιτάχυνση των αμυντικών επενδύσεων, ενίσχυση της βιομηχανικής ικανότητας και βελτίωση της ανθεκτικότητας έναντι υβριδικών απειλών, όπως οι κυβερνοεπιχειρήσεις, η παραπληροφόρηση και ο οικονομικός καταναγκασμός.

Η πρώτη μέρα δεν αφορούσε τόσο τους τίτλους όσο την ευθυγράμμιση.

ΗΜΕΡΑ 2 – ΙΣΧΥΣ, ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΕΝΤΑΣΕΙΣ

Η 2η ημέρα ξεκίνησε με έντονη εστίαση στις διατλαντικές σχέσεις, θέτοντας προσδοκίες για συνεργασία σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο παγκόσμιο περιβάλλον. Η ατζέντα στη συνέχεια επεκτάθηκε σε σημαντικές περιοχές συγκρούσεων και αναδυόμενα στρατηγικά θέατρα, όπως η Ουκρανία, η Γάζα, το Σουδάν, η Αρκτική και η Ινδο-Ειρηνική περιοχή.

Ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, απευθύνθηκε στην ευρωπαϊκή κοινότητα άμυνας και ασφάλειας με μια ομιλία που συνδύαζε συμφιλιωτική γλώσσα με μια έντονη δομική κριτική.

Έδωσε έμφαση στην κοινή ιστορία, τον πολιτισμό και σε αυτό που περιέγραψε ως κοινό δυτικό πολιτισμό, τονίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν η Ευρώπη να είναι ισχυρή και ότι η μοίρα της Ευρώπης παραμένει άμεσα συνδεδεμένη με την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ.

Ουσιαστικά, ο Ρούμπιο επικεντρώθηκε στην αναδιαμόρφωση της δυτικής συνεργασίας γύρω από την κυριαρχία, την αναγέννησ τηςβιομηχανίας και τη στρατιωτική ισχύ. Υποστήριξε ότι τα δυτικά κράτη είχαν βασιστεί υπερβολικά σε διεθνείς θεσμούς, ενώ οι ανταγωνιστές εδραίωναν την ισχύ και την ικανότητά τους.

Ένα σημαντικό μέρος των σχολίων του αφορούσε τη μαζική μετανάστευση, την οποία χαρακτήρισε ως πρόκληση για την κοινωνική συνοχή, την πολιτική σταθερότητα και την εθνική ασφάλεια. Η διακυβέρνηση της μετανάστευσης, κατά την άποψή του, δεν είναι ένα περιφερειακό εγχώριο ζήτημα, αλλά μια βασική στρατηγική ανησυχία.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Ρούμπιο δεν έκανε καμία ουσιαστική αναφορά στην Ουκρανία, τη δημοκρατία ή την εσωτερική πολιτική δυναμική στην Ευρώπη. 

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ακολούθησε με μία από τις πιο σημαντικές ευρωπαϊκές παρεμβάσεις της MSC 2026. Ζήτησε την εφαρμογή του άρθρου 42(7) της Συνθήκης ΕΕ — της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας της Ένωσης.

« Η αμοιβαία άμυνα δεν είναι προαιρετική για την ΕΕ », δήλωσε. « Είναι υποχρέωση που απορρέει από τη Συνθήκη μας ».

Συχνά επισκιασμένο από το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, το Άρθρο 42(7) δεσμεύει τα κράτη μέλη της ΕΕ να παρέχουν βοήθεια και υποστήριξη σε περίπτωση επίθεσης σε άλλο μέλος. Τα σχόλιά της αντανακλούσαν την αυξανόμενη ανησυχία σχετικά με την προβλεψιμότητα των εξωτερικών εγγυήσεων και σηματοδότησε μια μετατόπιση από τις αφηρημένες συζητήσεις για τη στρατηγική αυτονομία προς τη συγκεκριμένη ευθύνη και ετοιμότητα.

Κιρ Στάρμερ: «Κοιμώμενος γίγαντας» η Ευρώπη – Πρέπει να περιοριστεί η υπερβολική εξάρτηση από τις ΗΠΑ. Ο Βρετανός πρωθυπουργός  προειδοποίησε ότι η Ευρώπη πρέπει να περιορίσει την υπερβολική εξάρτηση από τις ΗΠΑ για την ασφάλειά της και να αποδεχτεί περισσότερα βάρη, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η δυτική συμμαχία πρέπει να «αναδιαμορφωθεί».

Δεν θα έλεγα γιγαντα την Ευρώπη  κοιμωμένη πάντως σίγουρα εδω και δεκαετίες  και εκφυλισμένη με μεγάλα ποσοστά ανεργίας φτώχειας δυσλειτουργίας δυσαρμονίας, μία Ευρώπη αμήχανη που δεν μπορεί να πάρει αποφάσεις, και πηγαίνει από ατέρμονα group σε Eurogroup, μία Ευρώπη αποτυχημένη.

Όταν η Ευρώπη ανοίγει το στόμα της, είναι για να χασμουρηθεί. Λέει… ο Φρανσουά Μιττεράν

Αργότερα, την ημέρα 2, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι επανέφερε τη συζήτηση στην πραγματικότητα του πολέμου. Περιγράφοντας τον Βλαντιμίρ Πούτιν ως « σκλάβο του πολέμου », ο Ζελένσκι προειδοποίησε ότι η παρατεταμένη σύγκρουση μόνο βαθαίνει την καταστροφική της πορεία.

Η Ουκρανία, είπε, παραμένει έτοιμη για ειρήνη, αλλά μόνο με ακλόνητες εγγυήσεις ασφαλείας.
« Είμαστε έτοιμοι για μια συμφωνία που θα φέρει πραγματική ειρήνη. Όσο πιο δυνατοί είμαστε, τόσο πιο ρεαλιστική γίνεται η ειρήνη .»

Επέκρινε τις διπλωματικές συζητήσεις που επικεντρώνονται στις ουκρανικές παραχωρήσεις και όχι στη ρωσική λογοδοσία και προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε διευθέτηση χωρίς αξιόπιστη αποτροπή θα ήταν εύθραυστη.

Πέρα από τις κύριες ομιλίες, η 2η Ημέρα ασχολήθηκε με ένα ευρύ φάσμα παγκόσμιων προκλήσεων, όπως η διαρκής υποστήριξη της Ουκρανίας, ο ρόλος της Κίνας στην εξελισσόμενη παγκόσμια τάξη, η ασφάλεια της Αρκτικής και η κυριαρχία της Γροιλανδίας, οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, όπως η Γάζα και το Σουδάν, και οι δυναμικές Ινδίας-Ειρηνικού, συμπεριλαμβανομένων των σινο-ιαπωνικών σχέσεων

ΗΜΕΡΑ 3 – ΕΝΑ ΜΗ ΤΕΛΕΙΩΜΕΝΟ ΜΕΛΛΟΝ

Το τρίτο και τελευταίο μισό της ημέρας άλλαξε τον τόνο. Όπως πάντα, αποδείχθηκε ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Όχι επειδή κατέληξε σε συμπεράσματα, αλλά επειδή έφερε στο φως αναπάντητα ερωτήματα.

Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στο μέλλον της Ευρώπης, την ευρωπαϊκή άμυνα, τις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την οικονομία, το κράτος δικαίου και την ανθεκτικότητα της δημοκρατίας.

Μια σαφής κόκκινη γραμμή διέτρεχε αυτές τις συζητήσεις: Η Ευρώπη γνωρίζει ότι πρέπει να κάνει περισσότερα, αλλά εξακολουθεί να αγωνίζεται να ορίσει τι θέλει να γίνει.

 Έννοιες όπως ένας Ευρωπαϊκός Στρατός, μια πιο συντονισμένη ευρωπαϊκή άμυνα ή ένας ευρωπαϊκός πυλώνας του ΝΑΤΟ χρησιμοποιήθηκαν ευρέως.

 Ωστόσο, όπως σημείωσε ανοιχτά ένα μέλος της επιτροπής, η Ευρώπη παραμένει πολύ καλύτερη στο να περιγράφει επιλογές παρά στο να συμφωνεί σε μορφή, κατεύθυνση ή πολιτικό τελικό στάδιο.

Με λίγα λόγια η  αγουροξυπνημένη Ευρώπη δεν ξέρει τι θέλει, πως θα το πετύχει και πως θα διορθώσει τα τεράστια λάθη που έκανε εις βάρος των λαών της.

Πόσο ολοκληρωμένη πρέπει να είναι η ευρωπαϊκή άμυνα; Πού τελειώνει το ΝΑΤΟ και πού αρχίζει η ευρωπαϊκή αυτονομία; Και τελικά: πώς θέλει η Ευρώπη να δει τον εαυτό της ως στρατηγικό παράγοντα;
Ερωτήματα  που παραμένουν ανοιχτά.

Η MSC 2026 δεν προσέφερε ένα σχέδιο για μια νέα τάξη ασφαλείας. Αυτό που παρείχε ήταν οτι ολοι επιτελους καταλαβαν εστω και στο παρα πεντε οτι εκαναν τεραστια λαθη και  σημερα κολλημενοι με την πλατη στον τοιχο αποφασισαν να βρουν λυσεις.

Η Ευρώπη αναγνωρίζει ότι πρέπει να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες σηματοδοτούν τη συνεργασία, αλλά με επαναπροσδιορισμένους όρους. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αρχίζει να αντιμετωπίζει την άμυνα ως υποχρέωση από συνθήκες. Η Ουκρανία επιμένει ότι η ειρήνη χωρίς ισχύ είναι ψευδαίσθηση.

Η διεθνής τάξη μπορεί να βρίσκεται υπό καταστροφή, αλλά ο διάδοχός της βρίσκεται ήδη υπό διαπραγμάτευση.
Συνοπτικα η MSC 2026 δεν έκλεισε κάποια συζήτηση. Κατέστησε σαφές ότι η πιο δύσκολη δουλειά βρίσκεται ακόμη μπροστά μας.

Η φετινή ετήσια έκθεση του συνεδρίου έχει τίτλο «Υπό Καταστροφή» . Αναφέρει απερίφραστα ότι ο κόσμος πλέον δεν έχει κανόνες που πρέπει να ακολουθούν όλοι.

Σε αυτόν τον κόσμο, δεν υπάρχουν προβλέψιμες συμμαχίες και κάθε κίνηση που κάνουν οι ηγέτες μπορεί να γίνει ένα ιστορικό σημείο καμπής. Ένα tweet μπορεί να προκαλέσει κατάρρευση των χρηματιστηρίων, επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ των χωρών και να χάσουν το νόημά τους οι παλιές συμμαχίες.

Πόλεμος, κυρώσεις, οικονομικοί ελιγμοί, τεχνολογικός ανταγωνισμός — όλα είναι αλληλένδετα σε ένα πολύπλοκο παιχνίδι όπου ακόμη και οι μεγάλοι παίκτες δεν ελέγχουν πάντα τις συνέπειες.

Αυτή ακριβώς η αβεβαιότητα καθιστά το Μόναχο 2026 ένα κρίσιμο σημείο: εδώ, μπορεί να αποφασιστεί ποιος θα είναι σε θέση να επιβάλει τη δική του εκδοχή των κανόνων σε έναν κόσμο όπου αυτοί γράφονται αυθόρμητα.

Από το Μονρόε στον Ντόνροε

Στις 5 Ιανουαρίου 2026, το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ δήλωσε: «Αυτό είναι το ημισφαίριό μας». Η ανακοίνωση ήρθε μετά από μια ειδική επιχείρηση που είχε ως αποτέλεσμα τη μεταφορά του ηγέτη της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο στις ΗΠΑ.

Αυτή η κίνηση κατέδειξε μια νέα λογική: Η Ουάσιγκτον δεν περιορίζεται πλέον στη διπλωματία ή στις κυρώσεις, αλλά ενεργεί άμεσα.

Ο Ντόναλντ Τραμπ ονόμασε την πολιτική του Δόγμα Ντόνροε — ένα λογοπαίγνιο βασισμένο στο όνομά του και σε αυτό του Τζέιμς Μονρόε. Πρόκειται για μια ενημερωμένη έκδοση του παλιού Δόγματος Μονρόε του 1823. Εκείνη την εποχή, οι ΗΠΑ δήλωσαν ότι ολόκληρη η αμερικανική ήπειρος ήταν κλειστή για τους Ευρωπαίους αποικιοκράτες.

Αυτό που κάνουν οι ΗΠΑ γρήγορα και επιδεικτικά, η Ρωσία προσπαθεί να επιτύχει εδώ και αρκετά χρόνια – μέσω ενός πλήρους πολέμου κατά της Ουκρανίας και συστηματικής πίεσης στην Ευρώπη.

Το Κρεμλίνο προωθεί ανοιχτά τον αναθεωρητισμό της ισχύος: επαναχάραξη συνόρων, πυρηνικό εκβιασμό και επιβολή της λεγόμενης περιορισμένης κυριαρχίας στους γείτονές του. 
Η Κίνα ενεργεί διαφορετικά. Το Πεκίνο δεν αλλάζει τα σύνορα με τανκς, αλλά ξαναγράφει ενεργά τους κανόνες πρόσβασης στις αγορές, τις τεχνολογίες και την εφοδιαστική. Η Πρωτοβουλία «Μια Ζώνη, Ένας Δρόμος» έχει γίνει ένα εργαλείο για την οικοδόμηση υποδομών και οικονομικής εξάρτησης στην Ασία, την Αφρική και τη Λατινική Αμερική.

Η Κίνα αποφεύγει ως επί το πλείστον τις άμεσες συγκρούσεις, αλλά συστηματικά επεκτείνει την επιρροή της μέσω υποδομών, εμπορίου και τεχνολογίας . Τα λιμάνια, οι σιδηρόδρομοι, τα δίκτυα επικοινωνιών και ο έλεγχος των αλυσίδων εφοδιασμού για κρίσιμα υλικά αποτελούν εργαλεία μακροπρόθεσμης επιρροής. 

Το Πεκίνο δεν καταφεύγει συχνά σε σκληρές μεθόδους, αλλά χτίζει  εξαρτήσεις.

Και αυτο το ζησαμε με τον κορονοιο, η Ευρωπη δεν ειχε ουτε γαζες  πληρως εξαρτημενη απο τα εργοστασια της Ασιας.

Ο κόσμος μοιάζει ολοένα και περισσότερο όχι με ένα σύστημα άκαμπτων μπλοκ, αλλά με ένα δίκτυο ευέλικτων συνασπισμών . Τα κράτη ελίσσονται μεταξύ κέντρων εξουσίας, μεγιστοποιώντας τα δικά τους οφέλη και ελαχιστοποιώντας τους κινδύνους. Αυτή η πολυδιάστατη προσέγγιση είναι που καθιστά τη νέα γεωπολιτική λιγότερο προβλέψιμη.
Η ιστορία επαναλαμβάνεται με έναν νέο τρόπο

Ενώ προωθεί τα αμερικανικά συμφέροντα με σκληρές μεθόδους, ο Τραμπ δεν κουράζεται ποτέ να μιλάει για καλές προθέσεις. Αυτό θυμίζει τη φόρμουλα του Όργουελ ότι ο πόλεμος είναι ειρήνη.

Οι μακροπρόθεσμες συμμαχίες είναι εξαιρετικά δύσκολο να οικοδομηθούν. Ανά πάσα στιγμή, ο Τραμπ - ή οποιοσδήποτε άλλος παγκόσμιος ηγέτης - μπορεί να χτυπήσει τους χθεσινούς φίλους με δασμούς, κυρώσεις ή άλλα μέσα.
Όλες οι μέθοδοι σε δράση

Οι ενέργειες του Ντόναλντ Τραμπ έχουν στρέψει τον κόσμο προς την ανεκτικότητα. Έτσι, όλες οι πιθανές μέθοδοι χρησιμοποιούνται ήδη. Η άμεση ένοπλη επιθετικότητα της Ρωσίας ή η απαγωγή του Προέδρου μιας άλλης χώρας από τους Αμερικανούς είναι μόνο οι πιο πρωτόγονες από αυτές.

Ο σύγχρονος αγώνας για επιρροή δεν περιορίζεται σε βίαιες ενέργειες. Διεξάγεται σε πολλά μέτωπα ταυτόχρονα — και συχνά χωρίς κήρυξη πολέμου.

Η Ρωσία ποντάρει στην ωμή βία και τον εκφοβισμό . Ο πόλεμος κατά της Ουκρανίας, η πυρηνική ρητορική, το σαμποτάζ και οι κυβερνοεπιθέσεις είναι προσπάθειες να αναγκάσει τους γείτονές της να αναγνωρίσουν το δικαίωμά της στη δική της σφαίρα επιρροής. Το Κρεμλίνο αποδεικνύει ότι αν οι κανόνες μπουν εμπόδιο, μπορούν απλώς να παραβιαστούν.

Οι ΗΠΑ ενεργούν διαφορετικά. Εκτός από τα στρατιωτικά μέσα, η Ουάσιγκτον χρησιμοποιεί ενεργά την οικονομία . Κυρώσεις, δασμοί, περιορισμοί στην πρόσβαση στην τεχνολογία, έλεγχος των χρηματοοικονομικών ροών - όλα αυτά έχουν γίνει μέρος του μεγάλου τους παιχνιδιού. Η αλληλεξάρτηση, η οποία μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν εγγύηση ειρήνης, μετατρέπεται σε μοχλό πίεσης.

 

Εργο τέχνης που απεικονίζει τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν σε έκθεση με τίτλο Yalta 2.0, σε γκαλερί στη Γιάλτα (Κριμαία,

https://euromil.org/under-destruction-munich-security-conference-2026-three-days-of-reckoning-recalibration-and-open-questions/