Μπολερό Κλειούς: Οι Αθλιοι

Δευτέρα 27 Δεκεμβρίου 2021

Les Misérables et Les Thénardiers

Το Σύγχρονο «Circus Maximus» και η Ψηφιακή Πολιτισμοκομποστοποίηση
Η φράση «άρτον και θεάματα» (panem et circenses) ανήκει στον γνωστό Ρωμαίο σατυρικό ποιητή Γιουβενάλη, και έχει διττή έννοια ότι η εξουσία ευτελίζεται με το να εξαγοράζει την κοινωνική συγκατάθεση καταστολή και αποδοχή και ο λαός ευτελίζεται αρκούμενος σε φθηνά χαμερπή θεάματα . Η μιζέρια έχει δύο πρόσωπα.

Οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες, προκειμένου να κρατούν τον λαό ευχαριστημένο και ως εκ τούτου «ήσυχο», οργάνωναν κατά καιρούς δωρεάν συσσίτια αλλά και μια πληθώρα θεαμάτων. Μονομαχίες, αρματοδρομίες, παρελάσεις εξωτικών ζώων, θεατρικές παραστάσεις, ακόμη και δημόσιες εκτελέσεις επιστρατεύονταν για χάρη του φιλοθεάμονος κοινού.
Το έθιμο αυτό συνεχίζεται αναλλοίωτο μέχρι τις μέρες μας. Οι κυβερνώντες φροντίζουν με «αυτοθυσία» —ξοδεύοντας φυσικά το δημόσιο χρήμα— να μας κρατούν μόνιμα απασχολημένους και ντοπαρισμένους: από τα Μέσα Μαζικής Αποβλάκωσης μέχρι τα φεστιβάλ της πολιτισμικής υποκουλτούρας. Άπειρες ενημερωτικές εκπομπές, όπου μιλούν ατελείωτα «ειδικοί» και παρουσιαστές. Δημοσιογράφοι-ουραγοί, φερέφωνα και μισθοφόροι των κομμάτων έχουν αναλάβει τη μαζική κατήχηση, συμβάλλοντας τα μάλα στον ηθικό ξεπεσμό και την παραπλάνηση.
Με περισσό ζήλο ανακοινώνουν κάθε τόσο κάποιον φόνο. Αν, μάλιστα, το κίνητρο είναι σεξουαλικό, ακόμη καλύτερα! Το διανθίζουν με μπόλικες ανατριχιαστικές λεπτομέρειες και το αναλύουν επί μέρες, για να έχει να τρέφεται το αδηφάγο κοινό και να φτύνει τον κόρφο του.
Την ίδια στιγμή, οι εκπομπές «διασκεδαστικού» χαρακτήρα μάς πουλάνε από χάντρες μέχρι καθρεφτάκια, για όλα τα γούστα και όλες τις ηλικίες. Εικόνες παντού, που λειτουργούν ως αντανάκλαση των πιο άθλιων ενστίκτων μας, με μοναδικό σύνθημα: «Καταναλώστε!». Από κονσερβοποιημένη διασκέδαση μέχρι διακοπές με άτοκες δόσεις, αρκεί να γίνονται σε κάποιο "in" μέρος, από αυτά που συχνάζουν οι διάσημοι.

Στα στάδια και τις αρένες, με κορυφαίο το Circus Maximus, το κανίβαλο κοινό της Ρώμης ξέδινε «απολαμβάνοντας» τις αιματηρές συγκρούσεις. Αίμα, πολύ αίμα έπρεπε να χύνεται για να μην τρίζει η πολυθρόνα του εκάστοτε αυτοκράτορα. Η ιστορία βέβαια μας διδάσκει ότι, τελικά, ούτε οι αυτοκράτορες σώθηκαν ούτε οι αυτοκρατορίες.
Σήμερα, το Circus Maximus είναι ένα σύγχρονο «τσίρκο» που ξεκινά από την πολιτική σκηνή —όπου μαζεύτηκαν τόσοι κλόουν— και καταλήγει στη μαζική υποκουλτούρα της διασκέδασης και της ενημέρωσης. Εκεί, αποχαυνωμένοι άνθρωποι πασχίζουν να διασκεδάσουν για να ξεχάσουν και να ξεχαστούν, προσπαθώντας να ξεφύγουν από τη ζοφερή πραγματικότητα που τους κατακλύζει.
Επέτρεψαν να γίνει η ζωή τους ένα τίποτα. Χάνουν τον χρόνο τους με κακοποιούς-ηθοποιούς που τους κάνουν να γελούν με φθηνά αστεία για το ίδιο τους το χάλι, και τραγουδούν αμφιβόλου αισθητικής στιχάκια με φασόν μουσική υπόκρουση. Η ζωή τους δεν έχει κανένα ουσιαστικό ενδιαφέρον, γι' αυτό και μέσα από το χαζοκούτι μαθαίνουν για τις ζωές κάποιων σταρ και διασήμων, συμμετέχοντας παθητικά στην αβάστακτη άνοδο της ασημαντότητας.
Έτσι, αν οι αυτοκράτορες της αρχαίας Ρώμης αγόραζαν την υποταγή του λαού με ψωμί και θεάματα, σήμερα η σιωπή των δούλων αγοράζεται με την εκτόνωση. Μια εκτόνωση που βαφτίζεται «διασκέδαση»: καταναλωτισμός, φαγητό και ποτό μέχρι σκασμού, καφέδες και άσκοπες μετακινήσεις με ένα αυτοκίνητο αγορασμένο με χίλιες άτοκες δόσεις —και, μάλιστα, ανασφάλιστο.

"Ο Steve Cutts εικονογράφος δημιουργει βίντεο εικόνες που κατακρίνουν το σύγχρονο τρόπο ζωής, δηλώνοντας την παραφροσύνη της ανθρωπότητας ."

Μέσα σε αυτή την οχληρότητα της καθημερινής ζωής, τα προβλήματα επιβίωσης, η αναζήτηση αυτογνωσίας, η αγωνία για το μέλλον και η αίσθηση της αποξένωσης από το ιστορικό «γίγνεσθαι» δεν αφήνουν κανένα περιθώριο στον άνθρωπο για σκέψη ή ελεύθερο χρόνο. Μετατρέπεται σε έναν απαθή θεατή της κατάρρευσης των αξιών του. Πρόκειται για μια μαζική παραπλάνηση που επιβλήθηκε τεχνητά, πολύ μακριά από τα πραγματικά προβλήματα και τις ανάγκες μας. Όλα κουκουλώνονται και αποσιωπούνται με ειδήσεις επιλεγμένες και άνευ νοήματος: όπως, για παράδειγμα, το πού πήγε διακοπές ή τι μαγείρεψε η τάδε παρουσιάστρια και οι «εκλεκτοί» καλεσμένοι της, τους οποίους πρέπει οπωσδήποτε να γνωρίσουμε.

Κάπως έτσι συνεχίζεται η τοξική «πολιτισμοκομποστοποίηση» του Homo Consumericus. Μέσα από την αυτιστική συμμετοχή του σε κάθε είδους realities και εικονικές πραγματικότητες, ο σύγχρονος άνθρωπος μεταμορφώνεται σταδιακά σε έναν νάρκισσο, mainstream τύπο.

Ο εθισμός στην κατάρρευση και ο μαζικός υπνωτισμός έχουν ακυρώσει πλήρως τα αντανακλαστικά της κοινωνίας. Έχουμε εθιστεί σε οτιδήποτε ποταπό και στο δηλητήριο που μας ταΐζουν, ακριβώς όπως ο Μυθριδάτης. Η αποσύνθεση είναι εμφανής, όσο κι αν όλοι επιλέγουν να στρουθοκαμηλίζουν. Η ανασφάλεια της καθημερινότητας, η καθεστωτική ανομία, η υποβάθμιση της παιδείας, η διάλυση του συστήματος υγείας και η καταπάτηση των δικαιωμάτων μας ως πολίτες συνθέτουν το σκηνικό. Οι εξουσιαστές πασχίζουν να κρύψουν τη σήψη του κρατικού μηχανισμού, ο λαός την αποδέχεται μοιρολατρικά, και ο θόρυβος από τα εορταστικά πανηγύρια —που χρυσοπληρώνει ο κάθε ανοιχτοχέρης, large δήμαρχος με τις πλάτες των άλλων— προμηνύει απλώς το εκκωφαντικό τέλος αυτής της παρακμιακής εποχής.